Mga Tabang sa Kasulatan

Amos; Abdias; Jonas

Mipasidaan si Amos sa mga Israelita ug sa palibot nga mga nasod nga pagalaglagon sila kon dili sila maghinulsol. Siya nanagna nga tungod sa pagsalikway sa mga Israelita sa mga propeta, kuhaon sa Ginoo ang Iyang mga propeta sa taliwala nila. Nanagna si Abdias nga malaglag ang Edom tungod sa ilang pagbudhi dihang gisakop sa Babilonia ang Jerusalem. Gipanagna usab niya ang pagpahiuli sa Israel ug sa mga manluluwas sa Bukid sa Sion. Gitawag sa Ginoo si Jonas aron magsangyaw sa katawhan sa Ninibe. Pero milayas si Jonas ug gilamoy sa dakong isda. Human siya luwasa sa Dios, miadto si Jonas sa Ninibe ug naghinulsol ang katawhan. Dayon gitudloan sa Ginoo si Jonas bahin sa Iyang gugma ug kaluoy.

Mga Kapanguhaan

Pahinumdom: Ang pagkutlo sa usa ka tinubdan nga wala gimantala sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw wala magpasabot nga kini o ang tagsulat niini gi-endorso sa Simbahan o nagrepresentar sa opisyal nga posisyon sa Simbahan.

Background ug Konteksto

Unsa ang basahon sa Amos?

Ang basahon sa Amos adunay mga pagtulun-an ug mga panagna ni Amos, nga sa orihinal maoy usa ka magbalantay og karnero ug mag-uuma gikan usa ka gamayng lungsod sa Jerusalem. Nagkinabuhi siya sa ikawalong siglo BC panahon sa pagmando ni Hari Uzias sa Juda ug Hari Jeroboam II sa Israel. Bisan og si Amos gikan sa Habagatang Gingharian sa Juda, ang iyang misyon sa pagpanagna unang nagtumong sa Amihanang Gingharian sa Israel.

Mipasidaan si Amos nga hapit na modangat ang paghukom sa Israel kay gisalikway sa katawhan ang mga propeta, ug gidaogdaog sa mga dato ang mga kabos ug huyang. Daghan sa katawhan sa Israel ang misalikway sa mga pasidaan ni Amos ug sa ubang mga propeta, ug napildi sila sa mga taga-Asirya niadtong 722 BC.

Ang basahon sa Amos pwedeng bahinon base sa mosunod:

Amos 1–2: Mga panagna sa paghukom batok sa daghang nasod, apil ang Juda ug Israel, tungod sa ilang pagkadaotan.
Amos 3–6: Mga pasidaan sa Amihanang Gingharian ug ang hangyo ni Amos nga maghinulsol ang katawhan.
Amos 7–9: Mga panan-awon ni Amos sa nagsingabot nga paghukom ug ang mensahe sa paglaom nga moabot ang adlaw nga ipahiuli ug panalanginan sa Dios ang Iyang katawhan.

Amos 2:11–12

Unsa ang usa ka Nazareo?

Ang terminong Nazareo naggikan sa Hebreohanong pulong nga nagkahulogan og “gipahinungod” o “gipugngan.” Ang mga Nazareo mao ang mga indibidwal nga mihimog espesyal nga panaad nga bug-os ipahinungod ang ilang kaugalingon ngadto sa pagserbisyo sa Dios sulod sa usa ka panahon sa ilang kinabuhi. Gibadlong sa Ginoo ang mga Israelita sa paghatag og bino sa mga Nazareo ug mao ang hinungdan nga mapakyas nila ang ilang panaad nga molikay sa maong ilimnon.

Tan-awa usab sa “Mga Maghuhukom 13:2–5. Unsa ang usa ka Nazareo?”

Amos 3:1–8

Unsay gitudlo ni Amos bahin sa mga propeta sa Ginoo?

Pinaagi ni propetang Amos, gibadlong sa Ginoo ang Israel, nga misalikway sa Iyang mga mensahero pinaagi sa “pagdili sa mga propeta sa pagsangyaw.” Dayon misukna ang Ginoo og dili literal nga mga pangutana diha sa Amos 3:2–8 aron sa paghatag og gibug-aton nga ang pagpahilom sa mga propeta dili magluwas sa Israel gikan sa paghukom.

Si Amos mipamatuod usab, “Sa pagkatinuod, ang tanang himoon sa Ginoong Dios ipahibalo gayod niya sa iyang mga alagad nga mga propeta.” Ang Hubad ni Joseph Smith niini nga bersikulo nag-usab sa pulong “apan” ngadto sa “hangtod.” Ang Hebreohanong pulong para sa “himoon” diha sa Amos 3:7 pwede pong hubaron nga “konseho,” “tambag,” o “plano.” Lagmit gihatagan og gibug-aton ni Amos nga dili tugotan sa Ginoo nga malaglag ang Israel nga wala pa mapahibalo ang Iyang mga katuyoan ngadto sa Iyang mga propeta ug sa pagpasidaan sa katawhan nga maghinulsol.

Si Propeta Joseph Smith mitudlo og susamang baroganan: “Dihang ang Dios magpahamtang og paghukom o magpatuman og bisan unsang dakong buluhaton, ang unang butang nga iyang buhaton mao ang pagtagana og usa ka Propeta, ug ipadayag ngadto kaniya ang sekreto, ug ipadala siya aron mopasidaan sa katawhan aron wala silay ikapangatarogan. Kini ang nahitabo sa panahon ni Noe, ug Lot: Hapit nang magpahamtang og paghukom ngadto sa katawhan ang Dios, ug gitagana niya ang maong mga propeta nga mipasidaan sa katawhan bahin niini; apan wala sila maminaw, gisalikway hinuon nila ang ilang pamatuod; ug ang paghukom midangat sa katawhan maong nalaglag sila, samtang ang mga propeta naluwas pinaagi sa pagsubay sa dalan nga gimarkahan sa Ginoo.”

Amos 5:18–20

Unsay ipasabot sa hugpong sa mga pulong nga “Alaot gayod kamo nga nagpaabot sa adlaw sa Ginoo”?

Ang “adlaw sa Ginoo” nagtumong sa mga panahon dihang ang Ginoo magpahamtang og paghukom sa daotan ug kaluwasan ngadto sa matarong. Daghang Israelita sa panahon ni Amos ang nagdahom nga ang adlaw sa Ginoo magdala nila og kadaogan batok sa ilang mga kaaway. Hinoon, mipasidaan ang Ginoo nga tungod sa mga sala sa mga Israelita, alang nila “ang adlaw sa Ginoo magdalag kangitngit ug dili kahayag.” Imbes makadawat og proteksyon, makasinati silag paghukom gawas kon maghinulsol sila.

Amos 7:1–6

Giusab ba sa Ginoo ang iyang hukom dihang mihangyo si Amos para sa Israel?

(Itandi ang Jonas 3:9–10; 4:2)

Ang Maayong Balita Biblia nga bersiyon sa Amos 7, bersikulo 3 ug 6 miingon nga “giusab sa Ginoo ang Iyang hukom” human mihangyo si Amos alang sa kaluoy para sa katawhan. Ang Hebreohanong pulong nga gihubad og “naghinulsol” niiini nga mga bersikulo naay lainlaing kahulogan, apil ang “pagmahay,” “pagbati og kaguol o simpatiya,” “paghupay,” o “pagpugong o dili pagpahamtang og silot.” Giusab sa Hubad ni Joseph Smith kini nga mga bersikulo aron sa pagklaro nga dili ang Ginoo ang maghinulsol; hinuon, Iyang gipugngan ang paghukom kay “si Jacob maghinulsol.”

Tan-awa usab ang “Genesis 6:6. Unsay atong masabtan sa hugpong sa mga pulong nga ‘wala ipadayon sa Ginoo’?”

Amos 7:7–8

Unsa ang “tunton”?

Ang tunton maoy usa ka pisi nga naay bug-at nga metal o bato nga gihigot sa usa ka tumoy niini. Kini nga himan gigamit sa mga panday aron masiguro nga tul-id nga nagbarog ang mga paril. Niini nga mga bersikulo, gigamit ang tunton ingon nga ilustrasyon nga nagrepresentar sa pagsukod sa Dios sa pagkamatarong sa mga Israelita. Pinaagi sa simbolikanhong paggamit og tunton, gipadayag sa Ginoo kon unsa na ka layo ang katawhan gikan sa Iyang kasugoan.

Amos 8:11–14

Unsa ang espirituwal nga kagutom nga gisaad sa Ginoo nga ipadala?

Sa unang mga panahon, ang Dios magpadala og pisikal nga mga gutom aron tabangan ang katawhan nga mobalik Kaniya, apan sila nagdumili sa paghinulsol. Sa kapitulo 8, gipanagna ni Amos ang laing klase sa gutom—usa ka espirituwal nga gutom diin kuhaon sa Ginoo ang Iyang pulong gikan sa katawhan.

Nahitabo ang usa sa mga katumanan niini nga panagna human sa pagpangalagad ni propeta Malaquias, dihang kapin sa 400 ka tuig ang milabay nga walay balaanong gitawag nga mga propeta nga nangalagad sa yuta sa Israel. Natuman pag-usab ang mga pulong ni Amos human gitukod ni Jesukristo ang Iyang Simbahan panahon sa Iyang mortal nga pangalagad. Human sa kamatayon sa Manluluwas ug sa Iyang Apostoles, ang Simbahan nakahiagom sa apostasiya ug wala na madawat sa katawhan ang mga pulong Ginoo pinaagi sa buhing mga propeta. Kining malukpanon nga pagtalikod sa kamatuoran sa Dios gipanagna nang daan sa mga propeta sa Ginoo ug mipadayon hangtod gipahiuli sa Dios ang Iyang ebanghelyo dinhi sa yuta pinaagi ni Propeta Joseph Smith.

nangliki nga yuta panahon sa hulaw — Nanagna si Amos sa kagutom sa pulong sa Dios.

Unsa ang basahon sa Abdias?

Ang Abdias mao ang labing mubo nga basahon sa Daang Tugon. Ang iyang panagna gisulat human sa usa sa mga kapildihan sa Jerusalem—tingali ang pagkabihag niini sa mga taga-Babilonia niadtong 586 BC. Ang Abdias naglangkob sa panagna sa paghukom batok sa Edom, usa ka nasod nga kaliwat sa anak ni Isaac nga si Esau. Dihang nabihag ang Jerusalem, ang katawhan sa Edom midumili sa pagtabang sa mga katawhan sa Juda, nalipay sa ilang kaalaot, gipangawat ang mga katigayunan nga ilang nabiyaan, ug gitugyan sila ngadto sa ilang mga kaaway. Gipanagna nang daan ni Abdias ang kalaglagan nga naghulat sa katawhan sa Edom tungod sa ilang kabangis ngadto sa katawhan sa Jerusalem. Gipanagna usab ni Abdias ang umaabot nga pagpahiuli sa Jerusalem.

Abdias 1:21

Unsay ipasabot sa pagtungas sa manluluwas sa Bukid sa Sion?

Bisag napildi ang Jerusalem, gipanagna ni Abdias ang umaabot nga panahon dihang maluwas ang katawhan sa pakigsaad sa Dios. Iyang gitudlo nga atol niining panahona, adunay “mga madaogon” nga “motunga sa Bukid sa Sion.” Sa Daang Tugon, ang terminong “Bukid sa Sion” sagad nagtumong sa Jerusalem, ilabina sa templo sa bukid.

Gigamit sa mga propeta sa ulahing mga adlaw ang panagna ni Abdias sa kataposang mga adlaw, dihang mapundok ang Israel, matukod ang Sion, ug ang buhat sa templo magpanalangin sa mga anak sa Dios. Si Elder Quentin L. Cook mitudlo, “Makapahigayon kita … sa gitugyan nga mga ordinansa ug tinud-anay nga mahimong mga manluluwas sa Bukid sa Sion alang sa atong pamilya aron kita, uban kanila, mahimaya ug maluwas.”

Si Propeta Joseph Smith mipasabot: “Unsaon [sa mga Santos] nga mahimong mga manluluwas sa Bukid sa Sion? Pinaagi sa pagtukod sa ilang mga templo, pagpabarog sa ilang mga bunyaganan, ug pagpadayon ug pagdawat sa tanan nga mga ordinansa, mga bunyag, mga pagkompirma, mga paghugas, mga pagdihog, mga pag-orden ug mga gahom sa pagselyo maanaa sa ilang mga ulo, alang sa tanan nila nga mga katigulangan kinsa namatay na, ug luwason sila nga sila unta mobangon sa unang pagkabanhaw ug pagabayawon ngadto sa mga trono sa kahimayaan uban kanila.”

Unsa ang basahon ni Jonas?

Dili sama sa ubang propetikanhong mga basahon sa Daang Tugon, ang basahon ni Jonas dili usa ka koleksiyon sa mga panagna ni Jonas apan usa ka asoy sa iyang personal nga mga kasinatian. Si Jonas usa ka propeta kaniadto gikan sa teritoryo ni Zebulun sa amihanang gingharian kinsa nangalagad panahon sa pagmando ni Jeroboam II sa tungatunga sa ikawalong siglo BC. Dihang misulay si Jonas sa paglikay sa pagtawag sa Dios nga isangyaw ang bahin sa paghinulsol ngadto sa katawhan sa Ninibe, iyang nadiskobrehan nga walay pulos ang pagsulay nga moikyas gikan kang Jehova. Ang milagrosong pagkaluwas ni Jonas gikan sa “dakong isda” ug ang kahigayonan nga gihatag sa katawhan sa Ninibe nga maghinulsol nagpakita sa pagkamaluluy-on sa Dios.

Si Jonas sa baybayon sa Ninibe — Jonah on the Beach at Nineveh [Si Jonas sa Baybayon sa Ninibe], ni Daniel A. Lewis

Jonas 1:1–3

Unsay atong nahibaloan bahin sa mga siyudad sa Ninebe ug Tarsis?

Ang Ninebe maoy usa ka nag-unang siyudad sa Imperyo sa Asirya nga sa ulahi nahimong kaulohang siyudad niini ilalom ni Hari Senakerib. Nahimutang ni kapin sa 800 kilometros gikan sa pinuy-anan ni Jonas sa Gat nga sakop sa Ofir. Sa wala pa si Jonas nagsangyaw kanila, grabe ang pagkadaotan sa katawhan sa siyudad. Wala mahibaloi ang eksaktong lokasyon sa Tarsis, pero daghang iskolar ang miila niini ingon nga Tartessus, usa ka karaang siyudad sa habagatang Espanya. Ang Tarsis nahimutang sa pikas direksiyon gikan sa Ninibe ug tingali nagrepresentar sa usa ka layong lugar. Pinaagi sa pagsulay nga molayas ngadto sa Tarsis, gisulayan ni Jonas nga mopalayo kutob sa mahimo sa lugar diin gitawag siya sa Ginoo nga moadto.

Jonas 2

Unsay importante bahin sa kasinatian ni Jonas sa sulod sa isda?

Human gilamoy sa usa ka isda, si Jonas mihalad og pag-ampo gikan sa tiyan niini. Ang iyang pag-ampo parehas pagkabalay sa usa ka salmo sa pasalamat, ug parehas kini sa daghang tema sa basahon sa Mga Salmo. Gihulagway ni Jonas ang iyang pagkaunlod sa dagat ngadto sa simbolikanhong pagkaunlod sa kamatayon. Sa Bag-ong Tugon, gipunting ni Jesukristo ang kasinatian ni Jonas ingon nga simbolo sa Iyang kaugalingong kamatayon, paglubong, ug Pagkabanhaw.

Jonas 4

Unsay kahulogan sa kasinatian ni Jonas sa tanom?

Bisag personal nga nakabenepisyo si Jonas sa kaluoy ug kamabination sa Ginoo, nasuko siya niining sama nga hiyas dihang wala laglaga sa Ginoo ang katawhan sa Ninibe. Ang reaksyon ni Jonas sa nalaya nga tanom nagpaila sa iyang sayop nga mga prayoridad—mas nabalaka siya sa tanom nga mihatag niyag temporaryong kahupayan kay sa katawhan sa tibuok siyudad. Pinaagi sa tanom, gipahinumdoman sa Ginoo si Jonas nga gimahal Niya ang katawhan sa Ninibe, bisan kon si Jonas wala.

Pagkat-on pa og Dugang

Mga Propeta

Isaac K. Morrison, “Ang Propeta Mogiya Kanato ngadto kang Jesukristo,” Liahona, Sep. 2024, 21–24
“Amos 3:7,” Liahona, Marso 2012, 49

Apostasiya ug Pagpahiuli

“Ang Mensahe sa Pagpahiuli sa Ebanghelyo ni Jesukristo,” diha sa Isangyaw ang Akong Ebanghelyo: Usa ka Giya sa Pagpakigbahin sa Ebanghelyo ni Jesukristo (2024), 35–52

Jonas

Matthew S. Holland, “Ayaw Biyai ang Kaugalingon Nimong Kaluoy,” Liahona, Nob. 2025, 105–7.
Juan Uceda, “Jonah and the Second Chance,” Ensign, Sep. 2002, 26–29

Media

Mga Hulagway

tsart nga nagpakita sa timeline sa mga propeta sa Daang Tugon ug sa mga Gingharian sa Israel ug Juda

paghulagway kang propeta Amos — Detalye ni propeta Amos gikan sa Old Testament Collage #1, ni Mitchell W. Heinze.

Si Jonas gitambog sa dagat gikan sa usa ka sakayan — Jehovah Warns Jonah [Gipasidan-an ni Jehova si Jonas], ni Sam Lawlor

Si Jonas nahagbong gikan sa usa ka sakayan ngadto sa dagat nga naay dako ug makalilisang nga anino sa isda — Jonah and the Whale [Jonas ug ang Dakong Isda], ni Kevin Carden