Mga Tabang sa Kasulatan
Daniel 1–7
Si Daniel ug ang iyang mga higala nga si Sadrac, Mesac, ug Abednego gidala sa Babilonia uban ang unang grupo sa mga binihag gikan sa Jerusalem. Mibalibad sila sa pagkaon sa karne nga gidalit sa hari ug naprotektahan ug napanalanginan sa Ginoo. Gihubad ni Daniel ang damgo ni Nabucodonosor ug gipakita kang Daniel ang usa ka panan-awon sa gingharian sa Dios nga matukod sa kataposang mga adlaw. Si Sadrac, Mesac, ug Abednego midumili sa pagsimba sa bulawang dios-dios sa hari ug gitambog sila sa nagdilaab nga hudno, pero gipanalipdan ug giluwas sila. Si Daniel gitambog sa langob sa mga leon kay miampo siya sa Dios, ug giluwas siya sa Dios gikan sa kadaot. Si Daniel gipakitaan sa Ginoo og sunod-sunod nga mga panan-awon bahin sa pagbarog ug pagkapukan sa mga gahom sa kalibotan, ang awtoridad sa Dios nga gihatag ngadto sa Iyang katawhan, ug ang bug-os nga pagluwas sa matinud-anong katawhan sa Dios pinaagi ni Jesukristo.
Mga Kapanguhaan
Pahinumdom: Ang pagkutlo sa usa ka tinubdan nga wala gimantala sa Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw wala magpasabot nga kini o ang tagsulat niini gi-endorso sa Simbahan o nagrepresentar sa opisyal nga posisyon sa Simbahan.
Background ug Konteksto
Unsa ang basahon sa Daniel?
Ang basahon sa Daniel nag-asoy sa mga kasinatian ni Daniel ug sa iyang mga higala nga si Ananias, Misael, ug Azarias, nga sa ulahi gihatagan og Babilonianhong mga ngalan nga Sadrac, Mesac, ug Abednego. Isip batan-ong mga lalaki, gidala sila sa Babilonia panahon sa pagsugod saikaunom nga siglo BC, human gilibotan ni Hari Nabucodonosor ang Jerusalem ug gidala ang piniling grupo sa mga Israelinhon ngadto sa iyang gingharian aron bansayon nga magserbisyo sa hawanan sa hari ug sa administrasyon sa imperyo. Nagpadayon ang pagpangalagad ni Daniel sulod sa daghang katuigan, hangtod sa pagmando ni Hari Ciro sa Persia, nga mipildi sa Babilonia niadtong 539 BC.
Ang unang katunga sa basahon (mga kapitulo 1–6) mipakigbahin sa pipila sa iladong mga kasinatian ni Daniel ug sa iyang mga higala samtang naa sa hawanan sa hari. Ang ikaduhang katunga (mga kapitulo 7–12) nagrekord sa propetikanhong mga panan-awon, lakip ang mga panagna bahin sa kataposang mga adlaw.
Daniel 1:5–16
Nganong si Daniel ug ang iyang mga higala midumili sa pagkaon sa hari?
Si Daniel midumili sa pagkaon sa karne nga gidalit sa hari kay dili niya gustong hugawan ang iyang kaugalingon, o mahimong hugaw sa espirituhanong paagi. Usa sa rason kon nganong mahimong hugaw si Daniel ug ang iyang mga higala sa karne ug bino sa hari mao nga kini nga mga pagkaon lagmit gihalad una sa mga dios sa Babilonia isip kabahin sa paganong mga rituwal. Ang pagkaon sa maong mga halad pwedeng isipon nga pag-apil sa pagsimba og dios-dios. Dugang pa, ang pagkaon lagmit nakasupak sa mga balaod sa pagkaon nga gihatag sa balaod ni Moises.
Daniel Refusing the King’s Meat and Wine [Si Daniel Mibalibad sa Karne ug Bino sa Hari], ni Del Parson
Daniel 2:1–45
Unsay girepresentahan sa bato nga “naligid bisan walay kamot nga nanghilabot niini”?
Si Hari Nabucodonosor naay makapahasol nga damgo bahin sa usa ka dako nga estatuwa nga naay ulo nga bulawan ug uban pang parte sa lawas niini nga hinimo sa lainlaing materyales. Napulpog ang estatuwa dihang naigo kini sa usa ka bato nga “naligid bisan walay kamot nga nanghilabot niini.” Gitabangan sa Ginoo si Daniel nga mahubad ang damgo sa hari ug gipadayag nga ang ulo nga bulawan nagrepresentar kang Nabucodonosor ug sa Imperyo sa Babilonia. Ang ubang parte sa lawas sa estatuwa nagrepresentar sa mga gingharian nga mobarog human mapukan ang Babilonia.
Nakita usab ni Nabucodonosor nga “nahimong dakong bukid ang bato … ug milukop kini sa tibuok kalibotan.” Gitudlo ni Daniel nga ang bato nagrepresentar sa gingharian nga tukoron sa Dios, “nga dili gyod malumpag.” Ang bato nga naligid gikan sa bukid bisan walay kamot nga nanghilabot niini nagsimbolo nga ang gingharian tukoron sa Dios, dili sa mga tawo. Si Elder D. Todd Christofferson mitudlo: “Ang Simbahan [ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw] mao ang gipanagna nga gingharian sa ulahing mga adlaw nga wala gilalang og tawo apan gitukod sa Dios sa langit ug mikaylap sama sa bato nga ‘gisapsap nga walay kamot gikan sa bukid’ nga mopuno sa yuta [Daniel 2:45].”
Sa atong dispensasyon, gipadayag sa Ginoo kang Propeta Joseph Smith nga “ang mga yawe sa gingharian sa Dios gitugyan ngadto sa tawo sa yuta, ug gikan dinhi ang ebanghelyo mokaylap ngadto sa mga kinatumyan sa yuta, ingon sa bato nga gipikas gikan sa bukid nga walay gigamit nga mga kamot mokaylap, hangtud kini mopuno sa tibuok yuta.”
Daniel Interprets Nebuchadnezzar’s Dream [Si Daniel Naghubad sa Damgo ni Nabucodonosor], ni Grant Romney Clawson
Daniel 3:16–18
Unsay mahinungdanon bahin sa tubag ni Sadrac, Mesac, ug Abednego ngadto sa hari?
Human gitanyag ni Hari Nabucodonosor si Sadrac, Mesac, ug Abednego og ikaduhang higayon sa pagsimba sa bulawang dios-dios, sila mitubag, “Walay kinahanglan nga motubag kami kanimo niining butanga.” Ang modernong mga hubad nag-ingon nga “Dili na mi motubag nimo bahin niini.” Sa laing pagkasulti, lig-on ang ilang desisyon nga dili mosimba sa dios-dios.
Si Sadrac, Mesac, ug Abednego maisogon nga mipahayag nga nahibalo sila nga mahimo silang luwason sa Dios gikan sa silot sa kamatayon, pero bisan pag dili Niya sila luwason, dili gihapon sila mosimba sa mga dios-dios sa hari. Si Presidente Joy D. Jones, kanhi Kinatibuk-ang Presidente sa Primary, mitudlo: “Kining tulo ka batan-ong mga lalaki wala magbase sa ilang pagkamasulundon diha sa pagkaluwas. Bisan kon sila dili luwason, tumanon nila ang ilang saad ngadto sa Ginoo tungod kay sila miingon nga ilang himoon. Ang pagtuman sa atong mga pakigsaad sa kanunay dili mag-agad sa atong sitwasyon.”
Daniel 3:23–25
Unsay atong nahibaloan bahin sa ikaupat nga tawo nga nakita diha sa nagdilaab nga hudno?
Dihang mitan-aw ang hari sa nagdilaab nga hudno, nakurat siya sa pagkakita nga dili tulo, kondili upat ka tawo ang naglakaw nga wala maunsa diha sa kalayo. Miingon siya nga ang ikaupat nga tawo “sama sa usa ka anghel.” Dili klaro gikan sa teksto kon si Jehova ba o usa gyod ka anghel. Ang ubang hubad nag-ingon og “balaang binuhat” o “anak sa mga dios.” Sa ulahing bahin sa kapitulo 3, gipahayag ni Nabucodonosor ang iyang pagtuo nga “ang Dios ni Sadrac, Mesac ug Abednego … mipadala nganhi sa iyang anghel” aron luwason sila.
Three Friends in a Fire: Shadrach, Meshach and Abednego [Tulo ka Managhigala diha sa Kalayo: Sadrac, Mesac, ug Abednego], © Lifeway Collection/licensed from goodsalt.com
Daniel 5:1–28
Unsay kahulogan sa gisulat diha sa bongbong?
Mga duha ka dekada human namatay si Nabucodonosor, si Hari Belsazar nagpista para sa mga lider sa gingharian. Gipadala ni Belsazar ang mga sudlanan nga gikuha gikan sa templo sa Jerusalem ngadto sa pista. Gibugal-bugalan niya ug sa mga tawo ang Ginoo pinaagi sa pag-inom og bino gikan niining sagradong mga sudlanan samtang gidayeg nila ang ilang bakak nga mga dios. Panahon sa pista, usa ka kamot ang mipakita ug misulat sa bongbong sa palasyo. Si Belsazar nabalaka pag-ayo, ug sa dihang walay makahimo sa paghubad sa sinulat, gipatawag niya si Daniel.
Ang hubad ni Daniel sa sinulat sa bongbong naay duha ka lebel sa kahulogan. Una, ang mga pulong nga mene, tekel, ug upharsin nagtumong sa karaang yunit sa pagsukod sa gibug-aton, nga gilista gikan sa kinadak-an hangtod sa kinagamyan nga han-ay. Lagmit nagsimbolo kini sa nagkakunhod nga gahom sa Babilonia. Ikaduha, dihang kining tulo ka pulong gisulti, mora kini og Aramaiko nga mga verbo kon paminawon, nga gigamit ni Daniel aron ihulagway ang nagsingabot nga paghukom sa Dios ngadto sa gingharian sa Babilonia. Sa iyang mga tigpaminaw, ang mene kon paminawon mora og “pag-ihap”—giihap na sa Dios ang mga adlaw sa pagmando ni Belsazar ug nahuman na ni. Ang Tekel kon paminawon mora og “pagtimbang”—gitimbang o gisukod sa Dios si Belsazar ug nakita nga naay kulang sa hari. Ang Upharsin kon paminawon mora og “pagbahin”—mabahin ang gingharian ni Belsazar ug ihatag ngadto sa taga-Media ug taga-Persia.
Daniel 6
Sa unsang paagi ang mga kasinatian ni Daniel susama sa mga hitabo sa kinabuhi ni Jesukristo?
Ang mosunod maoy mga pananglitan sa pagkaparehas tali sa mga kasinatian ni Daniel ug sa mga hitabo atol sa kinabuhi sa Manluluwas:
|
Daniel |
Jesukristo |
|---|---|
Daniel Ang iyang mga kaaway “nangitag paagi nga ilang ikasumbong” siya, pero “dili gayod kita makakaplag ug kalapasan kang Daniel” (Daniel 6:4–5). | Jesukristo Ang pangulong mga pari “nangita og kamatuoran batok kang Jesus aron ilang mapatay siya apan wala silay nakit-an” (Marcos 14:55). |
Daniel Padayong nag-ampo sa Dios, bisan ang paghimo niini nagbutang sa iyang kinabuhi nga peligro (tan-awa sa Daniel 6:7–10). | Jesukristo Nagpabiling masinugtanon sa Langitnong Amahan, bisan moresulta kini sa pag-antos ug kamatayon (tan-awa sa Mga Taga-Filipos 2:8). |
Daniel Gusto ni Hari Dario nga luwason si Daniel pero nagpadaog siya sa presyur ug gipatuman ang sentensiya (tan-awa sa Daniel 6:14–16). | Jesukristo Walay nakitang sayop si Pilato kang Jesus ug gusto niya nga buhian Siya pero sa kataposan midesisyon siya nga ipalansang Siya [si Jesus] human nagpadala sa gusto sa uban (tan-awa sa Lucas 23:13–24, 33). |
Daniel Gitambog sa langob sa mga leon, nga gisirad-an og usa ka bato ug giselyohan sa hari (tan-awa sa Daniel 6:16–17). | Jesukristo Gibutang sa usa ka lubnganan, nga gisirad-an og dakong bato ug selyo sa Romano (tan-awa sa Mateo 27:59–66). |
Daniel Milagrosong giluwas gikan sa kadaot ug migawas nga buhi gikan sa langob sa mga leon (tan-awa sa Daniel 6:19–22). | Jesukristo Milagrosong mibangon gikan sa pagkamatay ug migawas nga buhi sa lubnganan (tan-awa sa 1 Mga Taga-Corinto 15:3–4). |
Daniel and the Lion’s Den [Si Daniel ug ang Langob sa mga Leon], ni Clark Kelley Price
Daniel 7:1–8
Unsay kahulogan sa pintas nga mga mananap diha sa damgo ni Daniel?
Sama sa damgo ni Nabucodonosor diha sa Daniel 2, gipakita sa kapitulo 7 ang simbolikong panan-awon sa kasaysayan. Kada pintas nga mananap sa damgo ni Daniel nagrepresentar og usa ka gamhanang imperyo nga mobarog ug mapukan sa dili pa matukod ang gingharian sa Dios sa walay kataposan. Ang unang mananap sagad isipon nga nagrepresentar sa Imperyo sa Babilonia, ang ikaduhang mananap mao ang Imperyo sa Medo-Persia, ang ikatulong mao ang Imperyo sa Gresya ilalom ni Alexander the Great, ug ang ikaupat mao ang Imperyo sa Roma. Ang ubang mga iskolar sa biblia nakasabot nga ang ikaduhang mananap mao ang Imperyo sa Media, ang ikatulo mao ang Imperyo sa Persia, ug ang ikaupat mao ang Imperyo sa Gresya. Bisan unsa pa man ang pihong kahulogan sa mga mananap, klaro diha sa panan-awon ni Daniel nga temporaryo lang ang yutan-ong mga gingharian ug nga sa kataposan ang gingharian sa Dios ang modaog ug molahutay hangtod sa hangtod.
Daniel 7:9–14
Unsay ipasabot nga ang usa ka Tawo moduol ngadto sa Walay Kataposan?
Human masaksihi ang makahahadlok nga mga mananap diha sa iyang damgo, nakita ni Daniel ang usa ka maalamon nga tawo, nga gitawag og “Walay Kataposan,” ang naglingkod sa trono sa paghukom. Nakita usab niya ang “usa ka Tawo” uban ang mga panganod sa langit aron moduol sa Walay Kataposan. Nanagna si Daniel nga ang mga mananap, nga nagrepresentar sa mga gingharian sa kalibotan, mawad-an sa ilang gahom ug nga ang Tawo makadwat og “Walay pagkatapos [nga] gahom,” ug “dili … malumpag ang iyang gingharian.”
Ang Tawo nagtumong kang Jesukristo, ang pagpadayag sa modernong panahon nagtudlo nato nga ang Walay Kataposan mao si Adan. Ang pagkomento bahin sa panagna ni Daniel, si Propeta Joseph Smith mitudlo: “Si Daniel sa iyang ikapito nga kapitulo naghisgot sa Karaan sa mga Adlaw; nagpasabot siya sa pinakatigulang nga tawo, ang atong Amahan nga si Adan, si Miguel; iyang tawagon ang iyang tanang mga anak ug magpahigayon og konseho uban kanila sa pag-andam kanila alang sa pag-anhi sa Anak sa Tawo [tan-awa ang Daniel 7:9–14]. Siya (Adan) mao ang amahan sa tawhanong pamilya, ug nagdumala sa mga espiritu sa tanang mga tawo, ug sa tanan nga adunay mga yawe kinahanglan gayod nga mobarog sa iyang atubangan diha niining halangdong katigoman. … Ang Anak sa Tawo mobarog diha sa iyang atubangan, ug didto ihatag kaniya ang himaya ug dominyon. Si Adan motugyan sa iyang pagkatinugyanan ngadto kang Kristo, nga gitugyan ngadto kaniya ingon nga naghupot sa mga yawe sa kalibotan, apan magpabilin nga magbarog nga pangulo sa tawhanong pamilya.”
Kining kining sagradong hitabo mahitabo diha sa Adam-ondi-Ahman, usa ka lugar sa Missouri, USA, ug apil niini ang mga Santos gikan sa tanang dispensasyon. Si Presidente Joseph Fielding Smith mitudlo nga panahon niini nga panagpundok, si Jesukristo “moabot, ug mohatag og report si Adan. … Dawaton si Kristo ug ilhon isip may katungod nga magmando sa yuta.”
Pagkat-on pa og Dugang
Pagpabiling matinud-anon bisan sa presyur sa kalibotan
-
D. Todd Christofferson, “Pagsimba,” Liahona, Mayo 2025, 75–80
-
Dieter F. Uchtdorf, “Ayaw Kahadlok, Sumalig Ka Lamang,” Liahona, Nob. 2015, 76–79
-
Joy D. Jones, “Usa ka Henerasyon nga Makabatok sa Sala,” Liahona, Mayo 2017, 87–90
-
Dennis E. Simmons, “Apan Kon Dili … ,” Liahona, Mayo 2004, 73–75
Ang gingharian sa Dios sa ulahing mga adlaw
-
David A. Bednar, “Ang Kapanahonan sa Pagpahiuli sa Tanan nga mga Butang,” Liahona, Mayo 2025, 82–84
-
Ronald A. Rasband, “Katumanan sa Panagna,” Liahona, Mayo 2020, 75–78
-
Neil L. Andersen, “Usa ka Saksi sa Dios,” Liahona, Nob. 2016, 35–37
Media
Mga Bidyo
“God Gave Them Knowledge [Ang Dios Mihatag Kanila og Kahibalo]” (13:49)
“The Gospel Shall Roll Forth [Ang Ebanghelyo Padayong Mokatap]” (2:47)
Musika
-
“Adam-ondi-Ahman,” Hymns, num. 49
Mga Imahe
Daniel and the King’s Meat [Si Daniel ug ang Karne sa Hari], ni Brian Call
Daniel in the King’s Court [Si Daniel sa Hawanan sa Hari], ni Simon Vedder
Old Testament Stories: Daniel and the King’s Dream [Mga Istorya sa Daang Tugon: Si Daniel ug ang Damgo sa Hari], ni Bryan David Beach
Three Refuse to Bow [Ang Tulo Midumili sa Pagyukbo], sa Review & Herald Publishing
Belshazzar Sees the Finger Writing on the Wall [Nakita ni Belsazar ang Tudlo nga Nagsulat sa Bongbong], ni Robert Theodore Barrett
Three Men in the Fiery Furnace [Tulo ka Lalaki diha sa Nagdilaab nga Hudno], ni William Maughan
Daniel Interpreting the Writing on the Wall [Si Daniel Mihubad sa Sinulat sa Bongbong], ni Gustave Dore
Daniel in the Lion’s Den [Si Daniel diha sa Langob sa mga Leon], ni Briton Riviere
As He Did Aforetime [Sumala sa Nabatasan Niya], ni Eva Timothy