Laipelí
Ngaahi Temipalé


“Ngaahi Temipalé,” Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (2023)

fāmili ʻi he kelekele ʻo e temipalé

Fakahinohino ki hono Ako ʻo e Ongoongoleleí

Ngaahi Temipalé

ʻOku tāpuekina kitautolu ʻi heʻetau moihū ʻi he fale ʻo e ʻEikí

Fakakaukau ki he ngaahi feituʻu fakaʻofoʻofa mo nonga taha kuó ke ʻi aí. Ko e hā ha meʻa naʻá ke saiʻia ai ʻiate kinautolú? Ko e hā e ongo naʻá ke maʻu ʻi hoʻo ʻi aí? ʻI he taimi ʻoku tau lava ai ʻo ʻaʻahi pe hū ki loto ki ha temipale ʻo e ʻEikí, te tau lava foki ʻo ongoʻi ‘a e nongá. Ka ʻoku ʻikai ko e tefitoʻi ʻuhinga ia ʻoku nau mahuʻinga ai kiate kitautolú. ʻOku ʻikai tatau ʻa e ngaahi temipalé mo ha toe feituʻu kehe ʻi he māmaní he ko e fale ia ʻo e ʻEikí. Te tau lava ʻo fai ha ngaahi fuakava ʻi loto ʻi he temipalé ke tau ofi ange kiate Ia mo teuteu ki he moʻui taʻengatá.

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani: “ʻOku tau ʻofa mo mataʻikoloa ʻaki hotau ngaahi temipale kuo fakatapuí pea mo e ngaahi ouau mahuʻinga mo hakeakiʻi ʻoku fakahoko aí. ʻOku tau fakamālō ki he langí ʻi hono langa ha ngaahi temipale lahi angé, ʻo tau maʻu ai ha faingamālie lahi ange ke hū ki loto. Ko e moʻoni ko e ngaahi temipale ʻa e ʻEikí ko e ngaahi faʻunga māʻoniʻoni mo toputapu taha ia ʻi he puleʻanga ʻo e ʻOtuá.”

Ko e Hā ʻa e Ngaahi Temipalé?

Ko e temipalé ko e fale moʻoni ia ʻo e ʻEikí. ʻI he ngaahi fale māʻoniʻoni ko ʻení, ʻoku kau ʻa e kāingalotu moʻui taau ʻo e Siasí ʻi he ngaahi ouau toputapú mo fakahoko ha ngaahi fuakava mo e ʻEikí. Hangē ko ʻení, ʻoku fakaʻatā kitautolu ʻe he ouau ʻo e silá ke tau fakataha mo hotau fāmilí ʻo taʻengata kapau te tau tauhi ʻetau ngaahi fuakavá. Te tau lava foki ʻo maʻu ʻi he ngaahi temipalé ʻa e ngaahi ouaú maʻa ʻetau ngaahi kui kuo pekiá. ʻOku ʻaʻahi ʻa e ʻEikí ki Hono ngaahi temipalé, pea ʻoku nau kau ʻi he ngaahi potu māʻoniʻoni taha ʻi he māmaní.

Vakai fakalūkufua ki he tefitó: Ngaahi Temipalé

Ngaahi fakahinohino fekauʻaki mo hono ako ʻo e ongoongoleleí: Ngaahi Fuakavá mo e Ngaahi Ouaú, Ngaahi Ouau ʻEnitaumení mo e Silá, Kau ʻi he Ngāue Fakatemipalé mo e Hisitōlia Fakafāmilí, Ngaahi Ouau Fakafofonga maʻá e Kau Pekiá

Vahe 1

Kuo Fekau ʻe he ʻOtuá ki Hono Kakaí ke Langa ha Ngaahi Temipale

Langa ʻo e Temipale Tucson Arizona

Kuo fekauʻi maʻu pē ʻe he ʻOtuá ki Hono kakaí ke langa ha ngaahi temipale. ʻOku lahi ha ngaahi faitatau ʻi he ngaahi temipale ʻa e Siasí he kuongá ni ki he ngaahi temipale ʻi he folofola fakakuongamuʻá pea ʻoku ʻilo ia ʻi ha ngaahi fonua lahi ʻi he māmaní. ʻOku kehe ia mei he ngaahi ʻapisiasi ʻo e Siasí, he ko e ngaahi feituʻu ia ʻoku tau fakahoko ai ha ngaahi fuakava makehe mo kau ʻi he ngaahi ouau toputapú. ʻE lava foki ke fakahoko ʻe he kāingalotu ʻo e Siasí ʻi loto ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoní ha ngaahi ouau fakafofonga maʻa ʻenau ngaahi kui kuo pekiá mo e niʻihi kehe fakafoʻituitui naʻe ʻikai ke nau maʻu ha faingamālie ke maʻu ia ʻi he moʻuí ni. ʻE lava leva ke toki fili ʻa e pekiá pe te ne tali ʻa e ngaahi ouau ko ʻení mo maʻu ʻa e fakamoʻuí mo e hakeakiʻí.

ʻOku akoʻi kitautolu ʻe he meʻa kotoa pē ʻi he fale ʻo e ʻEikí fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní, ko hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí, mo e palani ʻa e ʻOtuá ki he fakamoʻuí. Ko e temipalé ko ha feituʻu ia te tau lava ai ʻo ʻunu ke ofi ange ki he ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAló. Ko ha ngaahi feituʻu toputapu ia kuo vaheʻi ki he moihuú mo e fakahinohinó. Te tau lava ʻo ongoʻi ʻa e Laumālie ʻo e ʻOtuá mo ʻEne ʻofá ʻi he temipalé.

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • Ko e Temipale Ketilaní ko e fuofua temipale ia naʻe langa ʻe he Kāingalotu ʻo e Siasí. Naʻe fiemaʻu ki ai ha ngaahi feilaulau lahi, ka naʻe talaʻofa foki ha ngaahi tāpuaki lahi maʻá e Kāingalotú ʻi heʻenau fai e ngaahi feilaulau ko iá. Laukonga fekauʻaki mo e ngaahi talaʻofa ko ʻení ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:8–16. Hili iá te ke lava ʻo laukonga fekauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi aʻusia fakalaumālie naʻe maʻu ʻe he Kāingalotú ʻi he Temipale Ketilaní ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110 pea ʻi he vahe 21 ʻo e Kau Māʻoniʻoní: Ko e Talanoa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, voliume 1, Ko e Fuka ʻo e Moʻoní, 1815–1846 (2018), 254–66. Kuó ke ongoʻi fēfē nai ʻa e ʻafio ʻa e ʻEikí ʻi Hono fale māʻoniʻoní? Ko e hā mo ha toe ngaahi tāpuaki kuó ke maʻu koeʻuhí kuo langa e ngaahi temipalé ʻi hotau kuongá ni? Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he ngaahi feilaulau te ke lava ʻo fai ke maʻu ai ha ngaahi tāpuaki mei he ʻEikí ʻi Hono falé.

  • Neongo ʻoku ʻikai tatau ha temipale ʻe ua, ka ʻoku maʻu ʻe he temipale takitaha ʻa e ʻū loki mahuʻinga tatau ki hono maʻu ʻo e fakahinohinó, kau ʻi he ngaahi ouau toputapú, mo hono fakahoko ʻo e ngaahi fuakavá. Te ke lava ʻo ako lahi ange fekauʻaki mo e taumuʻa ʻo e ʻū loki ko ʻení ʻaki hono lau ʻa e fakamatala nounou ko e “Inside Temples” (ChurchofJesusChrist.org). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he fakamatalá ʻokú ne ueʻi ai koe ke ke moihū ʻi he temipalé pe toutou fai iá?

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Kapau ʻe lava, mou ō fakataha ki ha temipale ofi mai. Mahalo te mou lava ʻo luelue fakalongolongo takai ʻi he kelekele ʻo e temipalé. Pe te mou lava ʻo sio ki ha ʻū tā ʻo e ngaahi temipalé. ʻI hoʻomou fai iá, lau pe hivaʻi leʻosiʻi ʻa e ngaahi lea ki he “Fie Siofia Ha Temipale.” Hili iá pea fevahevaheʻaki ha faʻahinga fakakaukau pe ongo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e temipalé. Te mou lava ʻo aleaʻi fakakulupu ʻa e ʻuhinga ʻoku mou ongoʻi ai kuo fekauʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke langa ha ngaahi temipale ʻi hotau kuongá. Ko e hā ha ngaahi founga ʻoku faitāpuekina ai ʻa e fakafoʻituituí, ngaahi fāmilí, mo e tukui koló ʻi hono langa ha ngaahi temipale lahi angé?

Ako lahi ange

Vahe 2

ʻOku Tau Maʻu ʻa e Ngofua ki he Mālohi mo e Tataki Fakalaumālie ʻi he Fale ʻo e ʻEikí

ko ha tangata ʻoku lotu

Kuo akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē: “Ko e temipalé ko ha feituʻu ia ʻo e fakahā. ʻOku fakahā atu ai kiate koe ʻa e founga ke fakalakalaka ki ha moʻui fakasilesitialé. ʻOku ngaohi ai koe ke ke ofi ange ki he Fakamoʻuí mo maʻu lahi ange Hono mālohí. ʻOku fakahinohinoʻi ai koe ʻi he fakaleleiʻi ʻo e ngaahi palopalema ʻi hoʻo moʻuí, naʻa mo hoʻo ngaahi palopalema faingataʻa tahá.” Te ke lava ʻo maʻu ha tokoni fakalaumālie mo ha mālohi ʻi he temipalé. Te ke lava ʻo maʻu ʻa e fiemālie mo e mālohi ke laka atu ki muʻa lolotonga e ngaahi faingataʻá mo e ngaahi ʻahiʻahí.

Te ke lava ʻo fakatupulaki hoʻo malava ke maʻu ha tokoni mo ha fakahinohino fakalaumālie ʻi he fale ʻo e ʻEikí ʻi hoʻo teuteuʻi koe mo feinga ke maʻu ha “nima maʻa, mo loto māʻoniʻoní” (Saame 24:4). ʻI he feituʻu nonga, toputapu mo fakatapui ko ʻení, ʻoku faʻa faingofua ange ke ongoʻi ofi kiate Ia mo fanongo ki he ngaahi ueʻi ʻa Hono Laumālié.

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • Mahalo ʻoku ʻi ai haʻo fehuʻi mahuʻinga pe ko ha pole faingataʻa. Kuó ke fakakaukau nai ke tuku ha taimi ʻi he temipalé ke fekumi ai ki he fakahinohino ʻa e ʻEikí? Fakakaukau ki he founga ʻe ala tokoni ai hoʻo kau atu ki he ngaahi ouau fakatemipalé ke ke maʻu ha mahino fekauʻaki mo hoʻo fehuʻí pe faingataʻá. Kapau ʻoku ʻikai ke ʻi ai haʻo lekomeni temipale, mahalo te ke lava ʻo lue takai ʻi he kelekele ʻo e temipalé pea fakaʻaongaʻi ha taimi ke ke lotu mo fakalaulauloto ai. Fakakaukau ke lekooti ha ngaahi ongo ʻokú ke maʻu.

ʻEkitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Nalesoni: “Siʻoku kāinga ʻofeina, fakatauange ke tukutaha homou tokangá ki he temipalé ʻi ha ngaahi founga kuo teʻeki ke mou fakahoko kimuʻa. ʻOku ou tāpuekina kimoutolu ke mou ofi ange ki he ʻOtuá mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho kotoa pē.” Ke mahino ʻa e ʻuhinga ke tokanga taha ki he temipalé, te ke lava ʻo talanoa fekauʻaki mo e ngaahi meʻangāue ʻoku tokoni ke tau tokanga taha ai ki heʻetau vīsoné. Te ke lava ʻo taufetongi ʻi hono ngāue ʻaki ha matasioʻata, meʻa-fakaʻata, pe ko ha meʻa fakaʻata lahi (pe sio ki ha fakatātā ʻo ha taha ʻo e ngaahi meʻa ko ʻení). Talanoa leva fekauʻaki mo e founga te ke lava ai ʻo fakatupulaki hoʻo tokanga taha ki he temipalé ʻi ha ngaahi founga kuo teʻeki ai ke ke fai kimuʻa. Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto mo lekooti e ngaahi tāpuaki ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo tokanga taha ki he temipalé ʻi he ngaahi māhina ka hokó.

Ako lahi ange

Vahe 3

ʻOku Fakaafeʻi ʻe he ʻEikí ʻa e Tokotaha Kotoa Pē ke Haʻu ki he Temipalé

ʻOku finangalo ʻa e ʻEikí ke haʻu ʻa e tokotaha kotoa pē ki Hono fale māʻoniʻoní ʻo fai ha ngaahi fuakava mo Ia. Ka ʻokú Ne toe finangalo foki ke tau ʻuluaki mateuteu. ʻOkú Ne ʻafioʻi ʻe hoko hono fakahoko ʻo e ngaahi fuakava ko iá kimuʻa pea tau mateuteú ke fakangatangata ai ʻetau malava ke fiefia ʻi he ngaahi tāpuaki ʻo e temipalé. Ko e ʻuhinga ia ʻokú Ne fokotuʻu ai ha ngaahi tuʻunga ʻulungaanga ʻo e mateuteu fakalaumālié ki he hū ki he temipalé—ʻa e ngaahi tuʻunga ʻulungaanga ʻokú Ne fakaafeʻi ʻa e taha kotoa ke moʻui kae lava ke maʻu ʻe he taha kotoa ʻEne ngaahi tāpuakí.

Ke hū ki he temipalé, te ke fiemaʻu ha lekomeni temipale, ʻa ia te ke lava ʻo maʻu hili ha ʻinitaviu mo hoʻo kau taki lakanga fakataulaʻeikí. ʻOku tokoni ʻenau tataki fakalaumālié ke ke ʻiloʻi e founga ke teuteu ai ke maʻu e ngaahi ouau fakatemipalé. Ko hoʻo lekomeni temipalé ko ha fakaʻilonga fakatuʻasino ia ʻo hoʻo teuteu fakataautaha ke hū ki he fale ʻo e ʻEikí. Ko ha fakaʻilonga ia ʻokú ke faifeinga ke talangofua ki he ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. ʻOku ʻuhinga ia ʻoku “fakaongoongoleleiʻi” koe ʻe he ʻEikí, mo ʻEne kau fakafofongá ke ke hū ki he fale ʻo e ʻEikí.

Pea ʻi hoʻo maʻu pē ʻa e ʻenitaumení mo e ngaahi ouau fakatemipale kehé, ʻoua naʻá ke ngata ai! Teuteu ke foki ki he fale ʻo e ʻEikí pea ako lahi ange. Naʻe akonaki ʻa Sisitā Silivia H. ʻOloleti ʻo pehē, “ʻOku tau maʻu ʻa e fakahinohino tatau pē, ka ʻe toe fakalahi ange ʻetau mahino ki he ʻuhinga ʻo e ngaahi ouaú mo e fuakavá, ʻi heʻetau toutou foki ko ia ki he temipalé mo ha loto fie ako mo faʻa fakakaukau ki he ngaahi moʻoni taʻengata ʻoku akoʻí.”

Ngaahi meʻa ke fakakaukau ki ai

  • Fakakaukau ki ha meʻa mahuʻinga naʻe pau ke ke teuteu ki ai, hangē ko ha sivi ʻi he akó, ko ha ʻinitaviu ngāue, pe ko ha lēsoni ʻi he lotú. Naʻe founga fēfē hoʻo teuteú? Ko e hā ha meʻa ne mei hoko kapau naʻe ʻikai ke ke mateuteu? Hili iá pea fakalaulauloto ki he ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai ke tau mateuteu ke hū ki he fale ʻo e ʻEikí. Te ke lava ʻo lau ʻa e ʻEkesōtosi 40:7–15 pea fakakaukau ki he meʻa naʻe fai ʻe ʻĒlone mo hono ngaahi fohá ke nau teuteu ai ke hū ki he tāpanekalé. Te ke lava foki ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:15–16 pea fakalaulauloto ki he ʻuhinga kiate koe ʻo e loto-maʻá. Fakakaukau angé pe ʻoku ʻi ai ha ngaahi founga te ke ala feinga ai ke haohaoa ange ho lotó mo mateuteu fakalaumālie ange ke moihū ʻi he fale ʻo e ʻEikí.

Ngaahi ʻekitivitī ki he ako mo e niʻihi kehé

  • Hili e pekia mo e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí, naʻá Ne ʻaʻahi ki he kakai ʻi he ongo ʻAmeliká. Ko e fuofua feituʻu naʻá Ne hā ki aí ko e temipale ʻi Mahú. Lau ʻa e 3 Nīfai 11:1–10, pea talanoa ki he ʻuhinga ʻokú ke pehē ai naʻe fili ʻe he ʻEikí ke hā ki he kakaí ʻi he feituʻu naʻá Ne hā ki aí. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni fekauʻaki mo e ʻaʻahi ko ʻení: “ʻOku fakaofo ʻa e fili ʻa e Fakamoʻuí ke hā ki he kakai ʻi he temipalé. Ko Hono falé ia. … ʻOku ou palōmesi atu ʻi he lahi ange homou taimi ʻi he temipalé, ʻe tāpuekina hoʻomou moʻuí ʻi ha ngaahi founga taʻe-hano-tatau.” Talanoa fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻEikí ke tau ō ki he temipalé. Kapau kuó ke ʻosi ʻalu ki he temipalé, fakakaukau ki he ngaahi tāpuaki kuó ke maʻu ʻi hoʻo ʻalu ki aí. Kapau ʻoku ʻikai ha temipale ofi mai pe ʻikai lava ke ke moihū ʻi he temipalé koeʻuhí ko ha ngaahi ʻuhinga kehe, te ke lava ʻo talanoa ki ha ngaahi founga ʻe kei lava ke hoko ai ʻa e temipalé ko ha konga mahuʻinga ʻo hoʻo moʻuí, hangē ko e toutou fakalaulauloto ki he ngaahi tāpuaki ʻoku tau maʻu mei he moihū ʻi he temipalé pe manatuʻi hoʻo ngaahi fuakava fakatemipalé.

  • Te ke lava ʻo maʻu ʻa e ngaahi fehuʻi ʻinitaviu lekomeni temipalé ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (2022), peesi 36–37. Ke fetokoniʻaki ke mahino ʻa e ngaahi tuʻunga moʻui ʻa e ʻEikí ke hū ki he temipalé, te mou lava ʻo takitaha fili ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ke akó. Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá mo e ʻū naunau kehe ʻa e Siasí ke ako lahi ange fekauʻaki mo e tefito ʻo e fehuʻí. Fehuʻi loto pē, Ko e hā e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻeni ko ha konga mahuʻinga ʻo e teuteu ki he temipalé? Hili iá pea fevahevaheʻaki ʻa e meʻa ʻoku mou akó.

Ako lahi ange