Ioane 2–4

I le amataga o Lana galuega i le lautele, sa suia e Iesu Keriso le vai e avea ma uaina i se taumafataga o le faaipoipoga i Kana i Kalilaia. Sa auai o Ia i le Paseka i Ierusalema ma sa faamamaina le malumalu. Sa Ia muai ta’ua Lona maliu ma le Toetu ma sa faatinoina vavega. Na aoao atu e Iesu ia Nikotemo e tatau i tagata uma ona fanau i le vai ma le Agaga e ulu atu ai i le malo o le Atua. Na molimau atu Iesu na auina mai o Ia e le Atua e laveai le lalolagi. Na molimau Ioane le Papatiso o Iesu o le Alo o le Atua. Sa aoao atu e Iesu se fafine Samaria, o le sa iloaina o Ia o le Mesia. Sa ia faasoa atu lana molimau i le Faaola, ma le toatele i Samaria sa talitonu o Iesu o le Mesia. Sa Ia faamaloloina le atalii o se alii ua tali oti.

Punaoa

Talafaasolopito ma le Talaaga

Ioane 2:1–11

O se soli poloaiga le inu uaina i taimi faale-Tusi Paia?

E tele mau faasino i le Tusi Paia i mea leaga o le onana ma meainu malolosi. O nei fuaiupu e le o faasaina patino ai le faaaoga o le ava malosi, ae o loo tausalaina le ona. I o tatou taimi, sa faaalia mai ai e le Alii le Upu o le Poto, lea e faasa ai le inuina o meainu malolosi. Ae e taua lo tatou le faamasinoina o tagata i le augatupulaga muamua e ala i poloaiga ua tuuina mai e le Alii i o tatou taimi nei.

Ioane 2:4

Pe na le faaaloalo Iesu ina ua Ia fetalai atu i Lona tina, “Funa e, se a se mea ou te faia ia te oe?”

O le Faaliliuga a Iosefa Samita o lenei fuaiupu ua fesoasoani tatou te malamalama ai o Iesu e moni lava sa faaaloalo. Sa fesili atu Iesu i Lona tina po o le a le mea na manao o ia Na te faia, ae sa Ia faaalia foi Lona naunau e fai. O le fuaiupu ua faasa’oina e faitauina: “Funa e, o le a se mea e te finagalo ou te faia mo oe? O le a Ou faia lena mea: ona e lei oo mai lo’u itula.”

I ona po o Iesu o le faalaniga “funa e” o se auala faaaloalo e valaau ai i tamaitai matutua. O ana upu ma faatinoga i le tausamaaga o le faaipoipoga ua faaalia ai sa Ia “gauai atu i uunaiga masani na feagai ma tamaitai. Sa faamamalu e Iesu Keriso ia lona tina e ala i le ofo atu e fesoasoani ia te ia i ana avega ma tiutetauave.”

Ioane 2:6

O le a le tele o le vai na liua e Iesu i le uaina?

o ulo maa ele mai le vaitau o le Feagaiga Fou i Isaraelu

Sa faaaoga e le au faaliliu o le Tusi Paia a King James le fua o se paita e faailoa atu ai le tele o vai e mafai ona taofia e ulovai taitasi. O se paita e tusa ma le 9 kalone (pe tusa ma le 34 lita). O lea afai e mafai e ulo taitasi ona taofia “ni paita se lua pe tolu,” ona mafai lea e i latou taitoatasi ona umia le va o le 18 i le 27 kalone (pe tusa o le 68 i le 102 lita). O lona uiga e ono ulo sa mafai ona faia i le va o le 108 i le 162 kalone (pe tusa o le 409 i le 613 lita).

Ioane 2:13-16

Aisea na i ai ai ni tagata faatau tupe i le malumalu?

O tagata asiasi Iutaia na o mai i Ierusalema mo le faamanatuina o le Paseka na mananao e faatau ni manu e ofo atu ai taulaga i totonu o le malumalu. O se vaega lenei o le latou tapuaiga. E le gata i lea, o le tulafono a Mose na manaomia ai alii matutua uma i Iutaia e totogi se lafoga o le malumalu i tausaga taitasi. O le au faatau tupe ma le au faatau manu e osi ai taulaga na saunia se auala mo tagata asiasi e faatau mai ai manu e osi ai taulaga sa latou manaomia ma totogi ai lafoga o le malumalu.

O le taulimaina o lenei pisinisi i malae i fafo atu o le malumalu sa lē migao ma lē faaaloalo i faamoemoega paia o le malumalu. E le gata i lea, o le au faatau tupe ma faatau manu e foliga mai ua faamanuiaina e ala i le faia o ni tau taugata mo a latou auaunaga. E pei ona fetalai Iesu, sa latou faia le fale o Lona Tama “ma ana o e fao mea.”

Ioane 2:18–21

O le a le uiga o le fetalaiga a Iesu ina ua Ia fetalai, “Lepeti ia o lenei malumalu, ona ou toe faia lea i aso e tolu”?

Ina ua uma ona tuli ese e Iesu le au faatau tupe mai le malumalu, sa fesili atu nisi o taitai Iutaia ia te Ia mo se faailoga e faamaonia ai ua ia te Ia le aia tatau e tutuli ai i latou i fafo. Sa tali atu Iesu i le faapea atu, “Lepeti ia o lenei malumalu, ona ou toe faia lea i aso e tolu.” Sa latou malamalama sese ma manatu na fetalai Iesu e uiga i le malumalu. Nai lo lena, sa fetalai Iesu e uiga i Lona tino—e uiga i Lona maliu ma le Toetu i le lumanai. Ina ua mavae Lona Toetu, sa manatua e soo o Iesu lenei tautinoga ma sa talitonu.

Ioane 3:1–2

O ai Nikotemo?

O Nikotemo o se Faresaio ma se tagata o le Ausaneterini. O le Ausaneterini o le “senate Iutaia ma o le faamasinoga aupito maualuga i mataupu faalemalo ma faalelotu.” O lea na umia ai e Nikotemo se tulaga o faatosinaga faapolokiki, faaleagafesootai, ma faalelotu. Ua tatou aoao mai tusitusiga paia o Nikotemo na peiseai sa faamaoni i fesili sa ia fai atu ia Iesu. Mo se faataitaiga, i le Ioane 7:45–52 ua tatou aoao ai sa tauemuina Nikotemo ina ua ia puipuia le Faaola i faitaulaga sili ma Faresaio. Ina ua mavae le Faasatauroga o le Faaola, sa fesoasoani Nikotemo ia Iosefa le Arimataia e tanu le tino o le Alii. Sa ia foai atu foi ni suauu ma mea manogi sa faaaoga e saunia ai le tino o Iesu mo le tanuga.

Ioane 3:14–17

O le a le taua o “le gata i le vao”?

I le taimi o la latou malaga i le vao, sa utia Isaraelu e gata uono. Sa talosagaina e tagata ia Mose e ole atu i le Alii e aveese ia gata. I le tali atu i ai, sa poloaiina ai e le Atua ia Mose e tuu se gata apamemea i luga o se pou. O i latou uma na tilotilo atu i le gata apamemea sa faamaloloina. Sa faaaoga e Iesu le faatusa o le gata apamemea e aoao atu ai e tatau ia i tatou uma ona vaai atu ia te Ia ina ia faaolaina. Ua faamautu mai e le Tusi a Mamona e faapea o le gata apamemea e faatusa i le mana o le Faaola e laveai ai i tatou.

Ioane 3:22–26; 4:1–2

Pe na faia e Iesu ia papatisoga?

O le faaupuga o le Ioane 3:22 o loo ta’u mai ai sa faatinoina e le Faaola ia papatisoga, a o le Ioane 4:1–2 o loo ta’u mai ai Na te lei faia. O le Faaliliuga a Iosefa Samita o fuaiupu i le Ioane 4 o loo faamanino mai ai lenei fenumiai ma tuuina mai ai faamatalaga faaopoopo e uiga i faamoemoega o taitai Iutaia i le Faaola:

“O lea ina ua faalogo le au faresaio ua faia ma papatisoina e Iesu soo e toatele atu i lo Ioane,

“Na latou saili atili ai ma le filiga ni ala ina ia latou fasioti ai ia te ia, aua e toatele na talia Ioane o se perofeta ae sa latou le talitonu ia Iesu.

“O lenei na silafia e le Alii lenei mea, e ui ina lei papatisoina e ia lava nisi e toatele faapei o ona soo;

“Aua na ia faatagaina i latou e avea o se faataitaiga o le faaaloalo o le tasi i le tasi.”

Ioane 4:4, 9, 27

O le a le sootaga i le va o tagata Iutaia ma tagata Samaria?

Na avea Samaria ma laumua o le Malo i Matu o Isaraelu i le amataga o le seneturi lona iva TLM. Ina ua faaumatia e Asuria le Malo i Matu (i le 722 TLM), sa latou ave faatagataotaua le toatele o Isaraelu ia Asuria. Ona latou toe faafoi atu lea o isi tagata na faatoilaloina i Samaria ma le itulagi taulalata ane.

O lenei vaega fou o tagata, ua ta’ua o Tagata Samaria i le Feagaiga Fou, sa “o se vaega o Isaraelu ma o se vaega o Nuuese. O la latou talitonuga faalelotu o se suifefiloi o talitonuga ma faiga faapaupau faa-Iutaia.” O le tuufaatasia o faiga faapaupau ma le tapuai atu ia Ieova sa “le fiafia i ai tagata Iutaia mulimuli ane.”

Sa faateleina le feitaga’i i le va o tagata Iutaia ma tagata Samaria ona o se taunuuga o le tele o mea le manuia na tutupu i le talafaasolopito. E oo atu i le taimi o Iesu, ua matua leaga lava sootaga ma o nisi o Iutaia mai Kalilaia ua sili ia i latou le faia o se savaliga umi faataamilo i Samaria nai lo le ui atu i ai pe a malaga atu i Ierusalema. O lenei ala, latou te lei “faaleaogaina ai le i ai o se fesootaiga ma tagata Samaria.”

Ioane 4:19–23

O le a le uiga o le “o matou tamā sa tapuai i lenei mauga”?

I le faaiuga o le seneturi lona ono TLM, sa ofo atu ai tagata Samaria e fesoasoani i tagata Iutaia e toe fausia le malumalu i Ierusalema, ae sa teena e Iutaia la latou ofo. Mulimuli ane ona latou fausia lea o se malumalu faatauva i le Mauga o Keresema i Samaria. O le mauga lenei sa faasino i ai le fafine i le vaieli ina ua ia fai mai, “o matou tamā sa tapuai i lenei mauga.”

I le faaiuga o le seneturi lona lua TLM, sa mumusu tagata Samaria e fesoasoani i tagata Iutaia i lo latou fouvale faasaga ia Saleutia. I le tali atu i ai, sa faatamaia ai e Ioane Hyrcanus, o se taitai Iutaia le malumalu o Samaria i luga o le Mauga o Keresema. Sa lei toe fausia lava. O lenei faatafunaga na faaopoopo i le feitagai ua leva ona i ai i le va o Samaria ma Iutaia. Na “faateleina ai foi taumafaiga a tagata Samaria e faailoga ese i latou lava mai o latou tuaoi Iutaia.”

Ioane 4:24

Aisea ua fai mai ai lenei fuaiupu “O le Atua o le Agaga lava ia”?

O le Faaliliuga a Iosefa Samita o lenei fuaitau o loo aumaia ai se malamalama manino atili i mea na aoao mai e le Faaola i lea taimi. Ua faitauina: “Aua ua folafolaina atu e le Atua lona Agaga i e faapena. Ma o i latou e tapuai atu ia te ia, e ao ona tapuai atu i le agaga ma le upumoni.”

E faapena foi, ua ta’ua e sikola o le Tusi Paia e faapea, e ui o le uluai anotusi Eleni mo le Ioane 4:24 e mafai ona faaliliuina o le “Atua o se agaga,” e mafai foi ona faaliliuina o le “Atua e faaleagaga” po o le “Atua [ua folafolaina] le agaga.” Ua tatou iloa mai faaaliga o aso e gata ai o le Atua le Tama ma Iesu Keriso e i ai tino faitino, pe faaletino, ma o le Agaga Paia o se peresona o agaga.

O le faamatalaga o i le Ioane 4:24 e mafai foi ona malamalama i ai o le faamamafaina o le natura o le tapuai ae le o le natura o le Atua. Talu ai o le Atua o se tagata faaleagaga, e tatau i tagata ona tapuai ia te Ia “i le agaga ma i le upumoni,” e le na o sauniga i fafo e faatinoina i nofoaga faapitoa.

Ioane 4:27

Aisea na “ofo [ai soo o Iesu] ina ua tautala i laua ma le fafine [Samaria]”?

Ina ia aloese mai le vevela o le aso, e masani lava ona o atu tamaitai sa nonofo i lenei eria i le vaieli i le taeao po pe a o lei goto ifo fo’i le la. Ina ia faatumauina le faaaloalogia, e latou te o atu faatasi o se vaega.

O le fafine Samaria sa alu i le vaieli i le aoauli e foliga mai sa na o ia. “Ua na o se ‘fafine leaga’ e matuai le popole lava. A le o ia o se tagata e itagia i le vafealoai pe na te iloaina foi e mafai ona maua tagata malaga i le vaieli i le aoauli ma e manao e faafesootai ia i latou.

E pei ona ta’ua e se tasi o sikola o le Tusi Paia, atonu na maofa soo o Iesu i Ana fegalegaleaiga ma le fafine i le vaieli mo mafuaaga nei:

“Sa ia [solia] le tapu faaleagafesootai e faatatau i le talanoa atu i se fafine, aemaise lava i se nofoaga e lei nofoia e leai ni molimau. ”
“Sa le amanaiaina e Iesu le feitaga’i i le lima selau-tausaga lea na atiaeina i le va o Iutaia ma Samaria.”

O le naunau o Iesu e le gata e talanoa ma le fafine Samaria ae ofo atu ia te ia, o le sa faia se agasala matuia, o le ala i le faaolataga o se savali o le faamoemoe mo tagata uma.