6.

Te feiā fa’atere o te titi

6.1

Te fā ’o te hō’ē titi

’Ua fa’ata’a Isaia i te parau nō Ziona i te mau mahana hope’a nei mai te hō’ē ti’ahapa ’aore rā, te hō’ē sekene pāruruhia e te mau titi (hi’o Isaia 33:20 ; 54:2). I teie mahana, ’ua fa’anahohia te ’Ēkālesia ’ei mau titi. I roto i te titi tāta’itahi tē vai ra e rave rau mau pāroita ’e nā te hō’ē peresideni titi e arata’i.

’Ua ha’amau te Fatu i te mau titi nō te « ha’aputuputura’a » i tōna mau ta’ata ’e « ’ei pārurura’a, ’e … ’ei ha’apūra’a » i te ao nei (Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 115:6). E ’ohipa ’āmui te mau melo ’e te feiā fa’atere i roto i te hō’ē titi nō te rave fa’aoti i te ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a (hi’o 1.2).

6.2

Peresidenira’a titi

Tē mau nei te peresideni titi i te mau tāviri o te autahu’ara’a nō te arata’i i te ’ohipa a te ’Ēkālesia i roto i te titi (hi’o 3.4.1). E riro ’oia ’e tōna nā tauturu ’ei peresidenira’a titi. E ’atu’atu rātou i te mau melo o te titi ma te here, ma te tauturu ia rātou ’ia riro ’ei mau pipi mau nā Iesu Mesia.

E maha hōpoi’a mātāmua tā te peresideni titi :

1. ’O ’oia te tahu’a rahi peresideni i roto i te titi.

2. E arata’i ’oia i te ’ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a i roto i te titi.

3. E ha’avā mātāmua ’oia.

4. E hi’opo’a ’oia i te mau pāpa’a parau, te tāpura faufa’a ’e te mau ti’ara’a fenua.

Nō te mea tē mau nei te peresideni titi i te mau tāviri o te autahu’ara’a, tē vai ra te tahi mau hōpoi’a ē nāna ana’e. Mai te mea ’aita e mara’a iāna ’ia rave i te reira, e nehenehe te hō’ē tauturu e ’ohipa nā ni’a i tōna ti’ara’a, maori rā mai tei pāpa’ihia i roto i teie buka arata’i. E paraparau te peresideni titi ’aore rā tōna tauturu i te Peresidenira’a ārea, mai te mea e mau uira’a tāna nō ni’a i te tauturu e ha’a ra nō te peresideni titi.

E hōro’a te peresideni titi e rave rahi fa’auera’a ’ohipa i te tahi atu mau ta’ata. Tei roto tōna nā tauturu, te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei, te feiā fa’atere o te mau ’āvirira’a a te titi, te pāpa’i parau fa’atere o te titi, te pāpa’i parau o te titi ’e te mau tauturu pāpa’i parau o te titi.

6.2.1

Te tahu’a rahi peresideni

’O te peresideni titi te fa’atere pae vārua mātāmua o te titi. E fa’a’ite ’oia i te hō’ē hi’ora’a nō te titi ma te rave-fa’aoti-ra’a i te ’ohipa a te Fatu « ma te ’ā’au ti’a » (Mosia 18:12). E ha’api’i ’e e fa’ateitei ’oia.

E pipi ha’apa’o maita’i te hō’ē peresideni titi nā Iesu Mesia. E ha’apa’o ’oia i tāna mau fafaura’a. E mea ha’apa’o maita’i ’oia i tāna vahine ’e tōna ’utuāfare. E fa’a’ite ’oia i te hō’ē hi’ora’a nō te parauti’a nō tōna ’utuāfare, nō te titi ’e nō te huira’atira. Mai te reira ato’a te huru o tōna nā tauturu.

E hōro’a te peresideni titi i te arata’ira’a i te mau ’episekōpo ’e i te tahi atu feiā fa’atere o te titi.

6.2.1.1

Autahu’ara’a a Melehizedeka

E peresideni te peresidenira’a titi i ni’a i te mau ta’ata ato’a e mau nei i te Autahu’ara’a a Melehizedeka i roto i te titi.

Te pupu tahu’a rahi o te titi. ’O te peresideni titi te peresideni o te pupu tahu’a rahi o te titi. ’O ’oia ’e tōna nā tauturu te peresidenira’a nō taua pupu ra. Tei roto i te pupu tahu’a rahi o te titi, te tahi atu mau tahu’a rahi i muri nei :

• Te mau ’episekōpo ’e tō rātou mau tauturu

• Te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei

• Te mau pātereāreha e ’ohipa ra

E ’āmui atu te mau melo o te pupu tahu’a rahi i roto te mau rurura’a a te pupu peresibutero i roto i tā rātou pāroita, mai te mea ’aita rātou i tonohia i te tahi atu vāhi. Hi’o 29.3.5 nō te mau ha’amāramaramara’a nō ni’a i te rurura’a a te pupu tahu’a rahi o te titi.

Mau pupu peresibutero E hōpoi’a nā te peresidenira’a titi te mau pupu peresibutero (hi’o 8.3.3.1).

Te mau fa’atōro’ara’a nō te Autahu’ara’a a Melehizedeka. Nā te peresideni titi e hi’opo’a i te hōro’ara’a o te Autahu’ara’a a Melehizedeka. E hi’o ato’a ’oia i te mau fa’atōro’ara’a i roto i te mau tōro’a peresibutero ’e te tahu’a rahi (hi’o 18.10.4).

6.2.1.2

Te mau ’episekōpora’a

E fārerei te peresideni titi i te mau ’episekōpora’a ’āpī nō te ha’api’i ia rātou, i muri noa a’e i tō rātou pi’ira’ahia. E tāmau noa ’oia i te ha’api’i ’e i te fa’aitoito i te mau ’episekōpo i roto i te mau rurura’a tāmau ’e i te tahi atu mau fa’anahora’a.

E ha’api’i te mau melo o te peresidenira’a titi i te mau ’episekōpora’a i tā rātou mau hōpoi’a, nō te feiā tei mau i te Autahu’ara’a a Aarona ’e te feiā ’āpī tamāhine.

6.2.1.3

Patereareha o te tĭtĭ

Nā te peresideni titi e hi’opo’a i te ’ohipa a te pātereāreha o te titi. E fa’atupu ’oia i te hō’ē autā’atira’a fātata ’e ’ōna. Nō te mau ha’amāramaramara’a nō ni’a i te pi’ira’a ’e te hi’opo’ara’a i te pātereāreha o te titi, hi’o 6.6.

6.2.1.4

Te mau ’āpo’ora’a, te mau tōmite ’e te mau rurura’a

Nā te peresideni titi e arata’i i te ’āpo’ora’a teitei ’e te ’āpo’ora’a titi. E arata’i ato’a ’oia i te tōmite fa’atere nō te feiā pa’ari o te titi (hi’o 29.3.9). E fa’ata’a ’oia i tōna nā tauturu nō te hi’opo’a i teie i muri nei :

• Te tōmite fa’atere a te feiā ’āpī o te titi (hi’o 29.3.10)

• Te tōmite a te feiā ’āpī pa’ari ’ōtahi o te titi

• Te tōmite a te feiā pa’ari ’ōtahi o te titi (i te vāhi ’ua fa’anahohia)

E melo te peresideni titi tāta’itahi nō te hō’ē ’āpo’ora’a fa’aaura’a (hi’o 29.4).

E fa’anaho te peresidenira’a titi i te mau rurura’a titi i tāpurahia i roto i te 29.3. E peresideni te peresideni titi i te mau rurura’a a te titi, maori rā e ’āmui ato’a mai te hō’ē Huimana fa’atere rahi ’aore rā te hō’ē Hitu ’Ahuru ārea. E nehenehe tōna nā tauturu e arata’i i teie mau rurura’a. E nehenehe ato’a rāua e peresideni mai te mea e ma’iri te peresideni titi.

6.2.1.5

Te mau pi’ira’a ’e te mau ha’amāuruurura’a

’Ua fa’ata’ahia te mau hōpoi’a a te peresideni titi nō ni’a i te mau pi’ira’a ’e te mau ha’amāuruurura’a i roto te pene 30. E nehenehe ’oia e fa’aue i tōna nā tauturu ’e i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia hōro’a i te mau pi’ira’a ’e te mau ha’amāuruurura’a, mai tei fa’ata’ahia i roto te 30.8. Nā te peresideni titi iho e tu’u atu i teie mau pi’ira’a i muri nei. Nō te tahi pae, e ti’a iāna ’ia fāri’i nā mua i te parau fa’ati’a mai tei fa’a’itehia.

• Te mau tauturu i roto i te peresidenira’a titi ’Ia pi’i-ana’e-hia te hō’ē peresideni titi ’āpī, e pi’i ’e e fa’ata’a te Huimana fa’atere rahi ’aore rā te Hitu ’Ahuru ārea i tōna nā tauturu, tei anihia e te peresideni titi ’āpī. ’Ia tītau-ana’e-hia ’ia ha’amāuruuru ’aore rā ’ia pi’i i te hō’ē tauturu i roto i te hō’ē peresidenira’a titi e vai ra, e hāpono te peresideni titi i te hō’ē anira’a nā roto i te Te mau rāve’a tauturu nā te feiā fa’atere ’e te pāpa’i parau (DDG). E nehenehe ’oia e uiui, e pi’i ’e e fa’ata’a i te hō’ē tauturu—’aore rā e ha’amāuruuru i te hō’ē tauturu—i muri a’e i te fāri’ira’a i te parau fa’ati’a a te Peresidenira’a Mātāmua.

• Te pātereāreha o te titi. E nehenehe te peresideni titi e uiui, e pi’i ’e e fa’atōro’a i te hō’ē pātereāreha, i muri a’e i te fāri’ira’a i te parau fa’ati’a a te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti ’āpōsetolo. Hi’o 6.6.1.

• Te mau ’episekōpo. E fa’atae te peresideni titi i te i’oa o te mau taea’e ’ia pi’ihia ’ei ’episekōpo. E fa’atae ato’a ’oia i tō rātou ha’amāuruurura’a. E hāpono atu ’oia i te mau anira’a nā roto te DDG. E nehenehe ’oia e pi’i, e fa’atōro’a ’e e fa’ata’a i te hō’ē ’episekōpo—’aore rā e ha’amāuruuru i te hō’ē ’episekōpo—i muri a’e i te fāri’ira’a i te parau fa’ati’a a te Peresidenira’a Mātāmua. E hōro’a ato’a ’oia i te mau tāviri o te autahu’ara’a e ’āpiti i teie pi’ira’a. Hi’o 30.7.

• Te mau peresideni pupu peresibutero. E pi’i ’e e fa’ata’a te peresideni titi i te mau peresideni pupu peresibutero. E paraparau ’oia nā mua roa i te mau ’episekōpo. E hōro’a ato’a ’oia i te mau tāviri o te autahu’ara’a e ’āpiti i teie pi’ira’a. Hi’o 8.3.3.1.

• Te peresideni o te Sōtaiete Tauturu titi. E pi’i ’e e fa’ata’a te peresideni titi i te peresideni o te Sōtaiete Tauturu titi.

Te mau peresideni titi ’aita e nehenehe e fa’a’ohipa te DDG, ’ia fārerei atu rātou i te piha tōro’a a te ārea, nō te fa’atae i te mau anira’a mai te mea e tītauhia.

6.2.1.6

Te mau ’āvirira’a ’e te mau fa’anahora’a o te titi

E hōpoi’a nā te peresideni titi te Sōtaiete Tauturu o te titi. E hōro’a ’oia i tōna nā tauturu te hōpoi’a nō te mau ’āvirira’a o te Feiā ’Āpī Tamāroa, te Feiā ’Āpī Tamāhine, te Paraimere ’e te Ha’api’ira’a Sābati.

E putuputu tāmau te mau melo o te peresidenira’a titi ’e te mau peresidenira’a o te mau ’āvirira’a tei fa’ata’ahia nā rātou. I roto i teie mau rurura’a :

• ’Ia pāpū ia rātou ē, ’ua ta’a maita’i i te mau peresidenira’a tā rātou mau hōpoi’a.

• ’Ia ’āparau ’āmui rātou i te mau hina’aro o te feiā fa’atere o te mau ’āvirira’a.

’Ia pi’i-ana’e-hia te hō’ē peresidenira’a ’āpī o te ’āvirira’a titi, e hōro’a te peresidenira’a titi i te parau a’o ’e te hi’ora’a ātea nō te arata’i ia rātou i roto i tā rātou tāvinira’a.

I te fenua Marite ’e Canada, e nehenehe ato’a te peresidenira’a ’āpī o te ’āvirira’a e fāri’i i te arata’ira’a nā roto mai i te ’āpo’ora’a rahi o te ’āvirira’a (hi’o 5.1.2). I te tahi atu mau vāhi, e nehenehe ato’a te peresidenira’a ’āpī e fāri’i i te arata’ira’a, nā roto mai i te hō’ē tauturu ha’amāramarama o te ’āvirira’a a te ārea (hi’o 5.2.5.1). Tei raro a’e teie arata’ira’a i te fa’aterera’a a te peresidenira’a titi. E ’āmui mai te hō’ē melo o te peresidenira’a titi ’aore rā, hō’ē melo o te ’āpo’ora’a teitei i fa’ata’ahia.

E fa’aue ato’a te peresideni titi i tōna nā tauturu ’ia hi’opo’a i te mau fa’anahora’a a te titi ’ia au i te mau hina’aro. Tei roto i te reira :

• Te Séminaire ’e te Institut.

• Te mau fa’anahora’a nā te feiā ’āpī pa’ari ’ōtahi ’e te feiā pa’ari ’ōtahi.

• Te mau ’ātivite a te titi.

• Te pehe.

• Te mau fare purera’a.

E putuputu tāmau te mau melo nō te peresidenira’a titi ’e te mau tōmite, te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’e te mau ta’ata ’aravihi nō te mau fa’anahora’a tei fa’ata’ahia nā rātou.

6.2.1.7

Te tūreiara’a (Te ’ohipa tūreiara’a)

Nā te peresidenira’a titi e arata’i i te mau tauto’ora’a nō te tūreiara’a i roto i te titi. E hōpoi’a mātāmua nā te mau melo o te peresidenira’a titi, te ti’ara’a maita’i o te ’Ēkālesia i roto i te huira’atira. E ’imi rātou e patu i te mau autā’atira’a maita’i ’e te feiā fa’atere tīvira ’e te huira’atira.

’O te peresideni titi te ’auvaha parau mātāmua o te ’Ēkālesia i mua i te mau ve’a, nō ni’a i te mau ’ohipa nō te titi. E nehenehe ’oia e hōro’a i teie ti’ara’a, mai te mea e tītauhia.

E nehenehe te peresideni titi ’aore rā, te hō’ē tauturu tei fa’ata’ahia e fa’anaho ’e e hi’opo’a i te hō’ē ’āpo’ora’a tūreiara’a a te titi. E tauturu teie ’āpo’ora’a i te feiā fa’atere o te ’Ēkālesia ’ia patu i te mau autā’atira’a ’e te feiā fa’atere tīvira ’e te huira’atira. E tauturu ato’a te reira i teie feiā fa’atere ’ia tūreia maita’i ’e te mau melo o te ’Ēkālesia ’e te huira’atira.

I roto i te ’āpo’ora’a tūreiara’a, tē vai ra te hō’ē ti’a fa’atere nō te tūreiara’a o te titi, te mau ti’a fa’atere tauturu ’e te feiā ’aravihi mai te mea e hina’arohia. E pi’ihia ’e e fa’ata’ahia rātou e te peresideni titi ’aore rā, e te hō’ē tauturu ’aore rā, e hō’ē melo o te ’āpo’ora’a teitei i fa’auehia.

Tē vai ato’a ra te hō’ē ’āpo’ora’a tūreiara’a nō te fāito o te ’āpo’ora’a fa’aaura’a (hi’o 29.4). E tere te reira i raro a’e i te arata’ira’a a te hō’ē Hitu ’Ahuru ārea ’e nā te hō’ē ti’a fa’atere nō te tūreiara’a e fa’atere. E tauturu teie ’āpo’ora’a tūreiara’a i te fa’aaura’a i te mau autā’atira’a, te mau tupura’a ’ohipa, ’e te mau fifi i roto i te mau ’ōti’a o te titi. E pūpū te ti’a fa’atere o teie ’āpo’ora’a i te pāturura’a ’e te ha’api’ipi’ira’a i te mau ’āpo’ora’a tūreiara’a a te titi.

E mea ta’a ’ē te fa’anahora’a o te ’āpo’ora’a tūreiara’a i roto i te ārea nō Utaha. E nehenehe te mau Hitu ’Ahuru ārea nō Utaha e hōro’a i te mau peresideni titi te tahi mau parau ri’i nō ni’a i teie fa’anahora’a.

Nō te mau ha’amāramaramara’a nō ni’a i te mau pi’ira’a nō te tūreiara’a, hi’o GCN.ChurchofJesusChrist.org .

6.2.2

Te arata’ira’a i te ’ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a

Nā te peresideni titi e peresideni i te ’ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a i roto i te titi (hi’o pene 1). E ha’api’i ’e e fa’aitoito ’oia i te feiā fa’atere o te titi ’e o te pāroita ’e te mau melo i roto i teie ’ohipa. E tauturu tōna nā tauturu ’e te tahi atu feiā fa’atere iāna.

E tauturu ’oia i te mau melo ’ia ora i te ’evanelia ’e ’ia fa’arahi i tō rātou pūai pae vārua. E ha’api’i ’oia ia rātou ’ia pure ’e ’ia tuatāpapa i te mau pāpa’ira’a mo’a. E ha’api’i ato’a ’oia ia rātou nō ni’a i te mau fafaura’a tā rātou e rave ’ia fāri’i rātou i te mau ’ōro’a nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a. E fa’aitoito ’oia ia rātou ’ia fa’atura i tā rātou mau fafaura’a.

E ha’apūai te peresideni titi i te mau ’utuāfare. E fa’aitoito ’oia ia rātou ’ia pure ’e ’ia ha’api’i ’āmui i te ’evanelia, ’oia ato’a i roto i te purera’a pō ’utuāfare. E ha’api’i ’oia nā roto i te parau ’e te hi’ora’a ē, e nehenehe te mau pi’ira’a o te ’Ēkālesia e ravehia ma te ’ore e ha’afifi i te mau hōpoi’a o te ’utuāfare. E ha’apāpū ato’a oia ē, e pāturu te mau ’ātivite a te ’Ēkālesia i te mau tauto’ora’a a te mau metua nō te aupuru i tā rātou mau tamari’i i roto i te parauti’a.

Ta’a ’ē atu i te tauturura’a i te mau melo ’ia ora i te ’evanelia, e hi’opo’a te peresideni titi i te tahi atu mau tuha’a o te ’ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a. ’Ei hi’ora’a :

• E tauturu ’oia i te mau taea’e ’ia fa’aineine nō te fāri’i i te Autahu’ara’a a Melehizedeka (hi’o 18.10.1).

• E arata’i ’oia i te mau tauto’ora’a nō te ha’apa’o i te feiā nava’i ’ore i roto i te titi (hi’o 22.9.1).

• E hi’opo’a ’oia i te ’ohipa misiōnare i roto i te titi ’e e fa’aitoito i te mau melo ’ia fa’a’ite i te ’evanelia (hi’o 23.4).

• E hi’opo’a ’oia i te mau tauto’ora’a nō te ha’apūai i te mau melo ’āpī i roto i te titi (hi’o 23.4).

• E uiui ’oia i te mau ta’ata nō te ’ohipa misiōnare (hi’o 24.4.2).

• E hi’opo’a ’oia i te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare i roto i te titi (hi’o 25.3.1).

• E tauturu ’oia i te mau melo ’ia fa’aineine nō te fāri’i i te mau ’ōro’a hiero (hi’o 27.1).

• Ma te tauturuhia e te peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu titi, e ha’api’i ’oia ’e e pāturu i te mau peresidenira’a pupu peresibutero ’e te mau peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu o te pāroita, i roto i tā rātou mau hōpoi’a nō te ’ohipa misiōnare (hi’o 23.5.2) ’e te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare (hi’o 25.2.2).

6.2.3

Te ha’avā tāmau

’O te peresideni titi te ha’avā au i roto i te titi (hi’o Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 107:71–74). I roto i teie ti’ara’a, teie tāna mau hōpoi’a i muri nei :

• Arata’i i te mau uiuira’a mai tei fa’ata’ahia i roto te 31.2. E nehenehe ato’a ’oia e fa’ati’a i tōna nā tauturu ’ia rave i te tahi mau uiuira’a (hi’o 31.2.2).

• Fārerei i te mau melo o te titi ’o tē ’imi nei i te arata’ira’a pae vārua, e mau fifi teimaha tō rātou ’aore rā ’ua rave rātou i te mau hara rahi. Nō te mau arata’ira’a, hi’o 31.1.

• Fa’atupu i te mau ’āpo’ora’a fa’atītī’aifarora’a ’ia rave ana’e te mau melo i te mau hara teimaha (hi’o pene 32).

6.2.4

Te mau pāpa’a parau, te faufa’a moni ’e te mau fatura’a fare

Nā te peresideni titi e hi’opo’a i te mau pāpa’a parau, te faufa’a moni ’e te mau faufa’a fare i roto i te titi. E nehenehe ’oia e hōro’a i te rahira’a ’ohipa nō ni’a i te mau pāpa’a parau ’e te faufa’a moni i tōna nā tauturu ’e i te mau terēfie. E fa’aue ’oia i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia riro ’ei ti’a nō te faufa’a fare a te titi ’e ’ia tauturu i te hi’opo’ara’a i te mau faufa’a fare.

Hi’o i te mau pene i muri nei nō te mau ha’amāramaramara’a hau atu :

• Pene 33 (mau pāpa’a parau)

• Pene 34 (faufa’a moni)

• Pene 35 (mau faufa’a fare)

6.3

Te mau ta’a-’ē-ra’a i rotopū i te ha’amanara’a o te mau peresideni mata’eina’a ’e tō te mau peresideni titi

I roto i te mata’eina’a melo tāta’itahi, e pi’ihia te hō’ē taea’e tei mau i te Autahu’ara’a a Melehizedeka ’ei peresideni mata’eina’a. E mau ’oia i te mau tāviri o te autahu’ara’a e tītauhia nō te peresideni (hi’o 3.4.1.1). E tāvini ’oia mai te hō’ē peresideni titi, teie rā te mau ta’a-’ē-ra’a i muri nei :

• Nā te peresideni misiōni ’oia e pi’i ’e e fa’ata’a, i muri a’e i te parau fa’ati’a a te Peresidenira’a ārea (hi’o 30.8.4). Nā te hō’ē Huimana fa’atere rahi ’aore rā nā te hō’ē Hitu ’Ahuru ārea i fa’ata’ahia e pi’i ’e e fa’ata’a i te hō’ē peresideni titi (hi’o 30.8.3).

• E peresibutero ānei ’oia ’aore rā, e tahu’a rahi. E ti’ara’a tahu’a rahi tō te hō’ē peresideni titi.

• E ’ere ’oia i te peresideni nō te hō’ē pupu tahu’a rahi. E fa’anaho-noa-hia teie mau pupu i roto ana’e i te mau titi.

• Nā te peresideni mata’eina’a e peresideni i ni’a i te mau taea’e ato’a tei mau i te autahu’ara’a i roto i te mata’eina’a. Terā rā, ’o te peresideni misiōni te tahu’a rahi peresideni.

• Ma te parau fa’ati’a a te peresideni misiōni, e nehenehe te hō’ē peresideni mata’eina’a e uiui i te hō’ē taea’e, ’ia fa’atōro’ahia ’ei peresibutero. E hōro’ahia teie parau fa’ati’a nō te tupura’a ’ohipa tāta’itahi. E nehenehe ato’a te peresideni mata’eina’a ’aore rā te tahi ta’ata i raro a’e i tāna fa’aterera’a (1) e fa’a’ite i te hō’ē taea’e nō te pāturura’a ’e (2) e rave i te fa’atōro’ara’a (hi’o 18.10.1.3, 18.10.3, ’e 18.10.4). Terā rā, e’ita te peresideni mata’eina’a e nehenehe e fa’atōro’a i te mau pātereāreha, te mau tahu’a rahi, ’aore rā, te mau ’episekōpo.

• Ma te parau fa’ati’a a te peresideni misiōni, e nehenehe te hō’ē peresideni mata’eina’a e fa’ata’a i te mau peresideni ’āma’a (hi’o 18.11). E hōro’ahia teie parau fa’ati’a nō te tupura’a ’ohipa tāta’itahi.

• ’Aita ’oia e ha’amāuruuru i te mau misiōnare rave tāmau. Terā rā, e nehenehe ’oia e ’āmui atu i te hō’ē melo nō te peresidenira’a misiōni i roto i te uiuira’a ha’amāuruurura’a. Mai te mea e fifi mau te rāterera’a ’aore rā te taime nō te hō’ē melo o te peresidenira’a misiōni nō te ha’amāuruuru ta’a ’ē i te hō’ē misiōnare, e nehenehe te peresideni misiōni e fa’ati’a i te peresideni mata’eina’a ’ia rave i te reira (hi’o 24.8.2).

• E’ita ’oia e fa’atere i te mau uiuira’a nō te parau fa’ati’a nō te hiero ’aore rā e tu’urima i te parau fa’ati’a nō te hiero (hi’o 26.3.1).

• E’ita ’oia e fa’atupu i te hō’ē ’āpo’ora’a fa’atītī’aifarora’a nō te mau melo, maori rā ’ia fa’ati’a te peresideni misiōni (hi’o 32.9.5).

• I te rahira’a taime, e’ita ’oia e fārerei ti’a atu i te peresidenira’a ārea. E ha’a rā ’oia i te ’ohipa nā roto i te peresidenira’a misiōni.

I roto i te tahi mau tupura’a ’ohipa ta’a ’ē, e nehenehe te hō’ē peresideni mata’eina’a e ha’amanahia nō te ani, nō te fa’ata’a ’e nō te ha’amāuruuru i te mau misiōnare. E nehenehe ato’a ’oia e ha’amanahia ’ia fa’atere i te mau uiuira’a nō te parau fa’ati’a nō te hiero ’e ’ia tu’urima i te mau parau fa’ati’a. Mai te mea tē mana’o ra te Peresidenira’a ārea ē, e ti’a i te ha’amanara’a o te hō’ē peresideni mata’eina’a ’ia rahi a’e, e fa’atae rātou i te anira’a i te Peresidenira’a Mātāmua. Mai te mea e hōro’ahia mai te parau fa’ati’a, nō taua ta’ata noa ïa, ’eiaha rā nō te ti’ara’a. ’Ia pi’i-ana’e-hia te hō’ē peresideni mata’eina’a ’āpī, ’aita teie ha’amanara’a rahi a’e e hōro’ahia iāna.

6.4

Te pāpa’i parau fa’atere o te titi, mau tauturu pāpa’i parau fa’atere o te titi, te pāpa’i parau o te titi ’e mau tauturu pāpa’i parau o te titi

6.4.1

Te pāpa’i parau fa’atere o te titi ’e te mau tauturu pāpa’i parau fa’atere o te titi

Nā te peresideni titi ’aore rā te tauturu i fa’auehia e pi’i ’e e fa’ata’a i te pāpa’i parau fa’atere o te titi. ’Ia mau ’oia i te autahu’ara’a a Melehizedeka ’e ’ia ti’amā ho’i nō te fāri’i i te hō’ē parau fa’ati’a nō te hiero.

Teie te mau hōpoi’a a te pāpa’i parau fa’atere i muri nei :

• E ’āmui atu ’e te peresidenira’a titi ’e e fa’aineine i te tāpura ’ohipa mai tei fa’auehia.

• E melo ’oia nō te ’āpo’ora’a titi ’e e ’āmui atu ’oia i roto i te mau rurura’a a te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei. Mai te au i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi, e hi’opo’a ’oia i te mau fa’auera’a ’ohipa tei fa’ata’ahia i roto i teie mau rurura’a.

• E fa’aau ’oia i te mau ’ohipa a te titi i rotopū i te peresidenira’a titi, te ’āpo’ora’a teitei ’e te tahi atu feiā fa’atere o te titi.

• E tārena ’oia i te mau fārereira’a nā te peresidenira’a titi.

• E fa’aara ’oia i te peresidenira’a titi nō te mau melo e tomo atu ’aore rā tei roto a’ena i te ’āua fa’ehau. I raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi, e tauturu ’oia i te fa’aau i te fa’anahora’a ha’amāramaramara’a a te ’Ēkālesia, nō te mau melo o te titi e tomo atu i te ’āua fa’ehau (hi’o 38.9.3).

• E ha’api’ipi’i ’oia i te mau pāpa’i parau fa’atere ’āpī o te pāroita, i muri noa a’e i tō rātou pi’ira’ahia. E hōro’a ’oia i te mau ha’api’ira’a tāmau mai te mea e hina’arohia.

E nehenehe e pi’i hō’ē ’aore rā e piti tauturu pāpa’i parau fa’atere o te titi, mai te mea e tītauhia. E pi’ihia ’e e fa’ata’ahia rātou e te hō’ē melo nō te peresidenira’a titi. ’Ia ti’amā teie mau taea’e nō te fāri’i i te hō’ē parau fa’ati’a nō te hiero.

6.4.2

Te terēfie o te titi ’e mau tauturu terēfie o te titi

Nā te peresideni titi ’aore rā te hō’ē tauturu i fa’ata’ahia e pi’i ’e e fa’ata’a i te terēfie o te titi. E nehenehe ato’a e pi’i i te mau tauturu terēfie o te titi. Nā te peresideni titi ’aore rā, te hō’ē tauturu tei fa’ata’ahia e pi’i ’e e fa’ata’a ia rātou. ’Ua fa’ata’ahia te mau hōpoi’a a te terēfie o te titi ’e a te mau tauturu terēfie o te titi i roto te 33.3.2 ’e 33.3.3.

6.5

’Āpo’ora’a teitei

E pi’i te peresidenira’a titi e 12 tahu’a rahi nō te fa’ati’a i te ’āpo’ora’a teitei o te titi (hi’o Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 102:1 ; 124:131). Mai te mea e pi’ihia te hō’ē peresibutero nō te tāvini i roto i te ’āpo’ora’a teitei, e fa’atōro’ahia ’oia ’ei tahu’a rahi, hou ’oia ’a fa’ata’ahia ai.

I raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi, e tauturu te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei i te ’ohipa nō te fa’aorara’a ’e te fa’ateiteira’a i roto i te titi. ’Ua fa’ata’ahia tā rātou mau hōpoi’a i roto i te mau tuha’a i muri nei.

E’ita te ’āpo’ora’a teitei e putuputu maori rā, tei reira te hō’ē melo nō te peresidenira’a titi nō te peresideni.

6.5.1

E ti’a nō te peresidenira’a titi

E fa’ata’a te peresidenira’a titi i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ei mono i roto i te pāroita tāta’itahi o te titi.

E fa’ata’a ato’a te peresidenira’a titi i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ei mono i roto i te pupu peresibutero tāta’itahi o te titi. I roto i teie ti’ara’a, e ha’api’i te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei i te mau peresidenira’a pupu peresibutero tei pi’i-’āpī-hia. Tei roto ato’a te hōro’ara’a i te arata’ira’a i roto i te mau pene 1–4 ’e 8 o teie buka arata’i.

Te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei tei fa’ata’ahia nō te mau pupu peresibutero, e ’āmui tāmau rātou ’e te feiā fa’atere o teie mau pupu nō te rave i te mau mea i muri nei :

• ’Ia ’ite mai i tō rātou mau hina’aro.

• ’Ia pūpū atu i te pāturura’a.

• E ha’api’i ia rātou i tā rātou mau hōpoi’a, tae noa atu nō te ’ohipa misiōnare (hi’o 23.5.2) ’e te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare (hi’o 25.2.2).

• E fa’a’ite atu i te mau ha’amāramaramara’a nō roto mai i te peresidenira’a titi.

• E ’āparau e nāhea i te tauturu i te mau melo o te pupu ’ia fāri’i i tō rātou ’ōro’a i muri iho. E roa’a teie ha’amāramaramara’a i te feiā fa’atere o te pupu peresibutero i ni’a te DDG.

Mai te mea e hina’arohia ’aore rā e anihia mai, e ’āmui atu rātou i roto i te mau rurura’a a te pupu peresibutero ’e te mau rurura’a a te peresidenira’a pupu peresibutero. I te tahi mau taime, e nehenehe te peresidenira’a o te pupu e ani i te melo o te ’āpo’ora’a teitei, ’ia ’āpe’e ia rātou i roto i tō rātou tere nō te aupurura’a i te mau melo o te pāroita.

Mai te mea e anihia ’aore rā, ’ua fa’auehia, e ’āmui atu te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei i roto i te mau rurura’a a te ’episekōpora’a ’e i te mau rurura’a ’āpo’ora’a pāroita.

E nehenehe te peresidenira’a titi e fa’aue i te mau melo o te ’āpo’ora’a teitei ’ia ha’api’i i te mau ta’ata i muri nei, i roto i tā rātou mau hōpoi’a nō te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare ’e te ’ohipa misiōnare :

• Te mau peresidenira’a pupu peresibutero

• Te feiā fa’atere misiōni o te pāroita

• Te feiā fa’atere nō te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare o te pāroita

E nehenehe hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’aore rā hau atu, e fa’ata’ahia nō te arata’i i teie mau tauto’ora’a i roto i te titi. Terā rā, tē mau nei te mau melo ato’a nō te ’āpo’ora’a teitei i teie mau hōpoi’a nō te mau pāroita ’e te mau pupu peresibutero tei fa’ata’ahia nā rātou.

E ’āpo’o te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’e te peresidenira’a titi ’e e pāturu i tā rātou mau fa’aotira’a ’ia fa’atōro’a i te mau taea’e i te mau tōro’a peresibutero ’e te tahu’a rahi. E nehenehe te peresideni titi e fa’ati’a i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei, ’ia mono iāna ’ia fa’atōro’a-ana’e-hia te mau tāne i roto i teie mau tōro’a. E ha’apāpū teie mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ē, ’ua rave-’āfaro-maita’i-hia te ’ōro’a.

E paraparau ato’a te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’e te peresidenira’a titi ’e e pāturu ho’i i tā rātou mau fa’aotira’a, e hōro’a i te mau pi’ira’a i te mau melo. E nehenehe te peresidenira’a titi e fa’ati’a i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia hōro’a i te tahi mau pi’ira’a, ’ia fa’a’ite i te tahi mau melo ’ia pāturuhia, ’e ’ia fa’ata’ahia te tahi mau melo. (Hi’o 30.8.)

E fa’ata’a te peresidenira’a titi i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia ’ohipa i pīha’i iho i te mau ’āvirira’a o te Feiā ’Āpī Tamāhine ’e o te Paraimere o te titi. ’Ia ruru ana’e te hō’ē melo nō te peresidenira’a titi ’e te hō’ē o teie mau peresidenira’a, e ’āmui ato’a mai te melo nō te ’āpo’ora’a teitei. E ’āmui ato’a mai te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei i roto i te mau rurura’a a te feiā fa’atere o te titi, nō teie mau ’āvirira’a i fa’ata’ahia nā rātou.

E nehenehe te peresidenira’a titi e fa’aue i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei, ’ia tauturu i te mau fa’anahora’a i tāpurahia i roto te 6.2.1.6.

E nehenehe te peresidenira’a titi e fa’aue i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia mono ia rātou, ma te paraparaura’a i roto i te mau purera’a ’ōro’a ’e i te tahi atu mau fa’anahora’a. Nā te peresidenira’a titi e fa’aoti i te pinepinera’a o teie mau tonora’a nō te paraparau. ’Aita e tītauhia i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia paraparau i roto i te purera’a ’ōro’a i te mau ’āva’e ato’a. E nehenehe ato’a te peresidenira’a titi e fa’aue i te mau melo nō te peresidenira’a o te ’āvirira’a o te titi, ’ia paraparau i roto i teie mau purera’a (hi’o 6.7.1 ’e 6.7.2).

6.5.2

E tāvini i roto i te mau ’āpo’ora’a ’e te mau tōmite a te titi

E tāvini te mau melo ato’a nō te ’āpo’ora’a teitei i roto i te ’āpo’ora’a titi.

I roto i te tahi mau huru tupura’a, e ’āmui atu te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei i roto i te mau ’āpo’ora’a fa’atītī’aifarora’a a te titi (hi’o 32.9.2).

E fa’ata’a te peresidenira’a titi i te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia tāvini i roto i te tahi atu mau tōmite. ’Ei hi’ora’a, te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei tei fa’ata’ahia nō te ’ohipa i pīha’i iho i te mau pupu peresibutero, e tāvini ato’a rātou i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā pa’ari o te titi (hi’o 29.3.9).

Te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei tei fa’ata’ahia nō te mau pupu Autahu’ara’a a Aarona, ’e te mau ’āvirira’a a te Feiā ’Āpī Tamāhine ’e te Paraimere, e tāvini ato’a rātou i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā ’āpī (hi’o 29.3.10). E nehenehe ato’a te melo nō te ’āpo’ora’a teitei e tāvini nei ’ei peresideni nō te Ha’api’ira’a Sābati o te titi, e tāvini i roto i teie tōmite.

6.5.3

E tāvini ’ei feiā fa’atere nō te mau ’āvirira’a o te titi

E fa’ata’a te peresidenira’a titi i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia riro ’ei peresideni nō te Feiā ’Āpī Tamāroa o te titi (hi’o 6.7.2). E fa’ata’a rātou i te tahi atu melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ia riro ’ei peresideni nō te Ha’api’ira’a Sābati o te titi (hi’o 6.7.1).

6.6

Pātereāreha o te titi

E tōro’a te hō’ē pātereāreha i roto i te Autahu’araa a Melehizedeka. E pi’ihia ’e e fa’atōro’ahia te mau pātereāreha nō te hōro’a i te mau ha’amaita’ira’a pātereāreha i te mau melo ti’amā o te ’Ēkālesia. E vauvau teie tuha’a i te mau hōpoi’a a te peresideni titi i te pae nō te pātereāreha o te titi. Nō te mau ha’amāramaramara’a nō ni’a i te mau ha’amaita’ira’a pātereāreha, hi’o i te mau pu’e parau i muri nei :

• Tuha’a 18.17 ’e 38.2.10 i roto i teie buka arata’i

• Te mau ha’amāramaramara’a ’e te mau mana’o tauturu nō te mau pātereāreha

• Putuputura’a ha’api’ipi’ira’a a te feiā fa’atere nā te ao ato’a nei : Te pātereāreha

Hi’o Te mau ha’amāramaramara’a ’e te mau mana’o tauturu nō te mau pātereāreha nō te mau ha’amāramaramara’a nō ni’a :

• Te mau pātereāreha tei fa’ataimehia te ti’ara’a.

• Te mau pātereāreha e fa’anu’u i roto i te tahi atu titi.

6.6.1

Te pi’ira’a, te pāturura’a ’e te fa’atōro’ara’a i te hō’ē patereareha o te titi

E ti’a i te hō’ē pātereāreha ’ia mau i te Autahu’ara’a a Melehizedeka ma te ti’a-mā. E ti’a iāna ’ia pa’ari i roto i tōna māramaramara’a i te ’evanelia ’e ’ia vai ara noa i te Vārua. ’Ia fāri’i ’oia i tōna iho ha’amaita’ira’a pātereāreha. Te ti’ara’a mau, e 55 matahiti tōna ’aore rā hau atu. ’Ei ta’ata fa’aipoipohia ’oia i te taime ’a pi’ihia ai ’oia.

Nā te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti ’āpōsetolo e arata’i i te pi’ira’a o te mau pātereāreha o te titi (hi’o Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 107:39). E nehenehe te peresideni titi e fa’atae i te parau anira’a nō te ta’ata e pi’i. E hāpono ’oia i te mau parau anira’a nā roto te DDG. ’Ia hāmani ana’e ’oia i te hō’ē parau anira’a, e ha’apae ’e e pure te peresideni titi ’ia arata’ihia ’oia e te Vārua. ’Ia tū te mana’o o tōna nā tauturu ’e te parau anira’a.

Mai te mea e fāri’i te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti ’āpōsetolo i te parau anira’a, e nehenehe te peresideni titi e fa’ati’ahia e uiui ’e e pi’i i te pātereāreha. I muri iho e tu’u ’oia i te i’oa o te pātereāreha nō te pāturura’a i roto i te tuha’a purera’a rahi o te ’āmuira’a titi i muri mai.

E fa’atōro’a te peresideni titi i te pātereāreha. ’Aita ’oia e hōro’a i teie hōpoi’a i te hō’ē tauturu. ’Eiaha te tahi atu mau ta’ata ’ia ti’a i piha’i iho iāna i te taime nō te fa’atōro’ara’a. E fa’atōro’ahia te hō’ē pātereāreha ’āpī nā mua i roto i taua tōro’a ra, ’e i muri iho e fa’ata’ahia ’oia nō te tāvini i roto i te hō’ē titi pāpū maita’i. Te hō’ē pātereāreha tei fa’atōro’a-a’ena-hia ’o tei ho’i fa’ahou mai nei i ni’a i te ti’ara’a, ’aita ’oia e fa’atōro’a-fa’ahou-hia. Terā rā, e fa’ata’ahia ’oia.

E ti’a ’ia tāpa’ohia te fa’atōro’ara’a i roto te DDG hou te pātereāreha e nehenehe ai e fa’a’ohipa i te mau mauiha’a nō te mau pātereāreha i ni’a i te natirara.

Te hō’ē pātereāreha e ’ohipa ra, e melo ’oia nō te pupu o te tahu’a rahi ’e e ’āmui atu ’oia i roto i te mau rurura’a a te pupu (hi’o 29.3.5).

6.6.2

Pi’i i te piti o te patereareha nō te titi

Tei mātauhia, ’aita te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti e fāri’i i te pi’ira’a i te piti o te pātereāreha nō te hō’ē titi, maori rā, ’aita e roa’a i te pātereāreha e ’ohipa ’ia hōro’a i te rahira’a o te ha’amaita’ira’a e tītauhia. E’ita ato’a te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti e fa’ati’a i te tahi atu pātereāreha nō te mea te hō’ē titi :

• E ’ōti’a rahi roa tōna.

• Tē vai ra te mau melo ’aita e paraparau nei i te reo o te rahira’a ta’ata.

Mai te mea tē vai ra i roto i te hō’ē titi te mau melo e paraparau nei i te reo ’ē, e nehenehe te mau ’episekōpo ’e te mau peresidenira’a titi e fa’ati’a ia rātou ’ia haere i te pātereāreha nō te hō’ē titi fātata mai, ’o tē nehenehe e hōro’a i te ha’amaita’ira’a nā roto i te reo o taua melo ra.

6.6.3

Te ha’api’ira’a i te patereareha o te titi tei pi’i-’āpī-hia

E ha’api’ipi’i te peresideni titi i te hō’ē pātereāreha tei pi’i-’āpī-hia, hou te pātereāreha ’a ha’amata ai i te hōro’a i te mau ha’amaita’ira’a. E ha’api’i ’oia i te pātereāreha nō ni’a i te nātura mo’a ’e te heheu parau o tōna tōro’a. E hi’opo’a māite ’oia ’e te pātereāreha i te mau arata’ira’a i roto :

• Te ha’amāramaramara’a ’e te mau mana’o tauturu nō te mau pātereāreha

• Te putuputura’a ha’api’ipi’ira’a nā te feiā fa’atere nā te ao ato’a nei : Te pātereāreha

6.6.4

Te hi’ora’a i te ’ohipa a te patereareha o te titi

E hi’opo’a te peresideni titi i te ’ohipa a te pātereāreha mai tei fa’a’itehia i roto Te ha’amāramaramara’a ’e te mau mana’o tauturu nō te mau pātereāreha. ’Eiaha ’oia e hōro’a i teie hōpoi’a i te hō’ē ’o tōna nā tauturu. E fāna’o te hō’ē pātereāreha i te hō’ē tā’amura’a piri ’e tōna peresideni titi.

E fārerei te peresideni titi i te pātereāreha e piti a’e taime i te matahiti. E ’āparau rāua i te mau mana’o o te pātereāreha nō ni’a i te ’ohipa, te ea ’e te au maita’i o tōna ’utuāfare, ’e te tahi atu mau mea ’o tāna e hina’aro i te parau a’o.

E piti a’e taime i te matahiti, e hi’opo’a te peresideni titi i te mau ha’amaita’ira’a tā te pātereāreha i hōro’a. Mai te mea e hina’arohia, e nehenehe te peresideni titi e hōro’a i te mau mana’o tauturu rarahi, nō ni’a i te mau mea e vai ra i roto i te mau ha’amaita’ira’a pātereāreha.

’Ia pāpū i te peresideni titi ē, ’ua hōro’a-’oi’oi-hia te mau parau nene’i o te ha’amaita’ira’a i te mau ta’ata i fāri’i i te ha’amaita’ira’a. ’Ia pāpū ato’a iāna ē, ’ua fa’ataehia te mau ha’amaita’ira’a ato’a i te pū fa’aterera’a a te ’Ēkālesia. E hāponohia te mau ha’amaita’ira’a nā roto te Patriarchal Blessing System [Fa’anahora’a nō te ha’amaita’ira’a pātereāreha] i ni’a ChurchofJesusChrist.org. I te mau vāhi ’aita e vai ra teie fa’anahora’a, e hāponohia te mau ha’amaita’ira’a nā roto i te fare rata i te vāhi i muri nei, hō’ē a’e taime i te ono ’āva’e :

Church History Library [Vaira’a buka nō te ’ā’amu o te ’Ēkālesia]

Attn: Patriarchal Blessings

15 East North Temple Street

Salt Lake City, UT 84150-1600

6.6.5

Te huru ’ōmo’e o te mau ha’amaita’ira’a patereareha

I muri a’e i tō te pātereāreha hōro’ara’a i te ta’ata i te parau nene’i o te ha’amaita’ira’a ’e te hāponora’a i te reira i te pū fa’aterera’a a te ’Ēkālesia, ’ia pāpū i te peresideni titi ē, ’ua ha’amouhia ’aore rā ’ua tūmāhia te mau parau nene’i ato’a ’e tō te roro uira. E ha’apāpū te pātereāreha ē te mau ha’amaita’ira’a i tūmāhia i ni’a i tāna rorouira, e’ita ïa e roa’a fa’ahou.

6.6.6

Te mau patereareha e pi’ihia i te tahi atu ti’ara’a i roto i te ’Ēkālesia

E’ita te hō’ē pātereāreha e pi’ihia i ni’a i te hō’ē ti’ara’a fa’atere o te ’Ēkālesia (mai te hō’ē ’episekōpo, melo nō te ’āpo’ora’a teitei, ’aore rā peresideni titi) maori rā, nā te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti ’āpōsetolo e fa’ati’a i te pi’ira’a nā mua a’e. Mai te mea e hōro’ahia te parau fa’ati’a, e’ita ïa ’oia e ’ohipa fa’ahou ’ei pātereāreha.

E nehenehe te hō’ē pātereāreha e pi’ihia nō te tāvini i roto i te tahi atu mau pi’ira’a, ma te parau fa’ati’a ’ore a te pupu nō te Tino ’Ahuru ma Piti. E nehenehe ato’a ’oia e tāvini ’ei ta’ata tā’ati ’aore rā ’ei rave ’ohipa ’ōro’a nō te hiero.

6.6.7

Te mau pāpa’i parau nō te mau ha’amaita’ira’a pātereāreha

E nehenehe te peresideni titi ’aore rā, hō’ē o tōna nā tauturu e pi’i ’e e fa’ata’a i te hō’ē melo ti’amā ’e te ’aravihi o te titi, nō te pāpa’i i te mau ha’amaita’ira’a pātereāreha, maoti rā e nehenehe noa tā te pātereāreha e pāpa’i i te reira ’e e mea au a’e nāna ’ia nā reira. E nehenehe e pi’i hau atu i te hō’ē pāpa’i parau, mai te mea e tītauhia.

’Ia fa’aarahia te pāpa’i parau ē, e mea mo’a ’e e mea ’ōmo’e te mau ha’amaita’ira’a ato’a. ’Eiaha te hō’ē hōho’a nō te mau ha’amaita’ira’a ’ia tāpe’ahia e te pāpa’i parau ’aore rā e te pātereāreha. (Hi’o 6.6.5.)

6.7

Te mau ’āvirira’a o te titi

E arata’ihia te mau ’āvirira’a a te Sōtaiete Tauturu, te Feiā ’Āpī Tamāhine, te Paraimere, te Ha’api’ira’a Sābati, ’e te Feiā ’Āpī Tamāroa e te titi e te hō’ē peresideni. E ’ohipa teie mau peresideni i raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi. I roto i te mau titi rarahi, e nehenehe te hō’ē peresideni o te ’āvirira’a e fa’atae te parau anira’a nō te hō’ē ’aore rā e piti tauturu ’e hō’ē pāpa’i parau nō te tāvini i pīha’i iho iāna. E feruri te peresidenira’a titi i teie mau anira’a.

Te mau hōpoi’a tumu a teie feiā fa’atere ’o te tauturura’a ïa i te peresidenira’a titi ’e te ha’api’ira’a ’e te pāturura’a i te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a o te pāroita. ’Aita rātou e rave i te mau ’ohipa e ti’a ’ia ravehia i roto i te pāroita ’aore rā, i roto i te ’utuāfare. E’ita ato’a rātou e hōro’a i te tahi atu mau hōpoi’a i te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a o te pāroita.

6.7.1

Te mau peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu, te Feiā ’Āpī Tamāhine, te Paraimere ’e te Ha’api’ira’a Sābati o te titi

E pi’i ’e e fa’ata’a te peresideni titi i te hō’ē tuahine ’ei peresideni nō te Sōtaiete Tauturu o te titi. E pi’i ’e e fa’ata’a ’oia ’aore rā te hō’ē tauturu i fa’auehia i te tahi mau tuahine ’ei peresideni nō te Feiā ’Āpī Tamāhine ’e te Paraimere o te titi. Mai te mea e pi’ihia te mau tauturu ’e te mau pāpa’i parau, nā te hō’ē melo nō te peresidenira’a titi ’aore rā, te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei tei fa’ata’ahia, e pi’i ’e e fa’ata’a ia rātou.

E pi’i ’e e fa’ata’a te peresidenira’a titi i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ei peresideni nō te Ha’api’ira’a Sābati o te titi.

Teie te mau hōpoi’a a te mau melo o teie mau peresidenira’a i muri nei :

• E tāvini i roto i te ’āpo’ora’a titi (te mau peresideni ana’e). E ’āmui i roto i te mau tauto’ora’a nō te patu i te fa’aro’o ’e nō te ha’apūai i te ta’ata hō’ē ’e te mau ’utuāfare i roto i te titi.

• E ha’api’ipi’i i te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a tei pi’i-’āpī-hia o te pāroita. ’Oia ho’i, te hōro’ara’a i te arata’ira’a e vai ra i roto i te mau pene 1–4 o teie buka arata’i ’e te pene nō tā rātou ’āvirira’a.

• E hōro’a i te pāturura’a ’e te ha’api’ipi’ira’a tāmau. ’Ia paraparau tāmau rātou ’e te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a o te pāroita, nō te ’ite mai i tō rātou mau hina’aro, e ’āparau i te mau hina’aro o te mau melo tā rātou e tāvini ra, ’e e hōro’a mai i te mau parau pōro’i nō roto mai i te peresidenira’a titi. E fa’anaho ’e te feiā fa’atere o te pāroita nō te haere atu i roto i tā rātou mau rurura’a ’e te mau piha ha’api’ira’a i terā taime ’e terā taime.

• E ha’api’i i te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a o te pāroita i te taime nō te mau rurura’a a te feiā fa’atere o te titi (hi’o 29.3.4). E ravehia te reira hō’ē taime i te matahiti. E nehenehe te peresidenira’a titi e fa’ati’a i te piti o te rurura’a, mai te mea e’ita te reira e fa’ateimaha i te feiā e haere mai. E nehenehe te mau ’episekōpo e ani i te tahi atu ā ha’api’ipi’ira’a nō te mau peresidenira’a o te ’āvirira’a o te pāroita.

• E ’āpo’o ’āmui tāmau i roto i tā rātou iho mau rurura’a peresidenira’a (mai te mea e pi’ihia te mau tauturu). E paraparau tāmau ’e te melo o te peresidenira’a titi e ti’a’au i tā rātou ’āvirira’a.

• E haere i te mau rurura’a ’āpo’ora’a fa’aaura’a ’ia anihia mai e te Hitu ’Ahuru ārea (hi’o 29.4).

• E paraparau i roto i te mau purera’a ’ōro’a ’e te tahi atu mau fa’anahora’a, mai te mea e anihia mai e te peresidenira’a titi.

• I roto i te mau titi rarahi, e anihia i te peresidenira’a titi i te mau i’oa nō te mau tauturu ’e vetahi mau ta’ata e tano ’ia pi’ihia nō te tāvini i roto i te mau ’āvirira’a, mai te mea e hina’arohia. Nō te mau arata’ira’a, hi’o 30.1.1 ’e 30.1.5.

E nehenehe te mau peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu, te Feiā ’Āpī Tamāhine ’e te Paraimere, i te tahi taime, e fa’anaho i te mau ’ātivite ’āmui nō tā rātou mau ’āvirira’a. I roto i teie mau ’ātivite, tē vai ra te tā’āto’ara’a o te mau vahine, te feiā ’āpī tamāhine ’e te mau tamāhine mai te 8 matahiti e hau atu i roto i te titi. E nehenehe ato’a te reira mau ’ātivite e fa’atupuhia i roto i te mau titi rau. E ’āpo’o ’āmui te mau peresidenira’a nō te fa’atae i te anira’a i te mau ’ātivite ’āmui i te peresidenira’a titi (hi’o 20.3.1). ’Ia mono te reira mau ’ātivite i te hō’ē o te mau ’ātivite a te Sōtaiete Tauturu o te titi (hi’o 6.7.1.1).

6.7.1.1

Te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu titi

Teie i muri nei te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu titi :

• E tāvini i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā pa’ari o te titi (hi’o 29.3.9). Mai te mea e pi’ihia te hō’ē pāpa’i parau, e ani-ato’a-hia ’oia.

• E ha’api’i i te mau peresideni o te Sōtaiete Tauturu pāroita i te mau parau tumu nō te aupurura’a ’e te ha’apa’ora’a i te feiā i roto te fifi. E tauturu ia rātou ’ia hāro’aro’a i tō rātou ti’ara’a i roto i te tauturura’a i te mau ’episekōpo i roto i te mau ’ohipa nō te pae tino ’e nō te fa’arava’ira’a iāna iho.

• E ha’api’i i te mau peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu pāroita nō ni’a i tā rātou mau hōpoi’a nō te ’ohipa misiōnare (hi’o 23.5.2) ’e te ’ohipa hiero ’e te ’ā’amu ’utuāfare (hi’o 25.2.2).

• E ha’apūai i te mau tuahine pa’ari ’ōtahi i roto i te titi. Mai te mea tē vai ra tā te titi hō’ē tōmite feiā ’āpī pa’ari ’ōtahi, e tāvini te hō’ē melo o te peresidenira’a i roto i te reira tōmite. Mai te reira ato’a mai te mea tē vai ra hō’ē tōmite feiā pa’ari ’ōtahi i roto i te titi. (Hi’o 14.1.1.2.)

• E fa’aau i te mau tauto’ora’a a te Sōtaiete Tauturu titi i roto i te mau tupura’a rū.

E nehenehe te peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu titi e fa’anaho ’e e rave hō’ē ’aore rā e piti rurura’a i te matahiti tāta’itahi, nō te mau tuahine o te Sōtaiete Tauturu ato’a i roto te titi. E fa’atupuhia teie mau rurura’a i raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi. E nehenehe e riro ’ei ’ohipa tāvinira’a, ’ei ha’api’ira’a, ’ei ’ōpuara’a ’ohipa, ’ei mau ’āmuira’a, ’aore rā ’ei mau piha ’ohipara’a. ’Aita te reira e fa’atupuhia i te taime nō te tuha’a purera’a a te mau vahine nō te ’āmuira’a rahi. E nehenehe te peresidenira’a o te Sōtaiete Tauturu titi e fa’ati’a i te mau tōmite nō te tauturu, mai te mea e hina’arohia.

6.7.1.2

Te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Feiā ’Āpī Tamāhine titi

Teie i muri nei te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Feiā ’Āpī Tamāhine titi :

• E tāvini i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā ’āpī o te titi (hi’o 29.3.10). Mai te mea e pi’ihia te hō’ē pāpa’i parau, e ani-ato’a-hia ’oia.

• I raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi, e fa’anaho ’e e fa’aau i te mau ’ātivite ’e te mau pūhapara’a a te Feiā ’Āpī Tamāhine o te titi.

6.7.1.3

Te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Paraimere titi

E nehenehe te peresidenira’a o te Paraimere titi e fa’anaho i te tahi taime i te mau ’ātivite, nā te mau tamari’i mai te 8 e tae atu i te 11 matahiti nā te titi. E nehenehe teie mau ’ātivite e riro nā te mau tamāhine, te mau tamāroa ’aore rā, terā e piti. E pe’e rātou i te mau arata’ira’a i roto te 12.2.1.3.

6.7.1.4

Te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Ha’api’ira’a Sābati titi

Teie i muri nei te tahi atu mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Ha’api’ira’a Sābati titi :

• E tāvini ’ei feiā ’aravihi i roto i te mau tauto’ora’a a te titi nō te ha’amaita’i i te ’āpora’a mai ’e te ha’api’ira’a i te ’evanelia.

• E fa’aau i te mau pū nō te vaira’a buka i roto i te titi mai te mea e nehenehe (hi’o 13.7.2).

• E tāvini i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā ’āpī o te titi, mai te mea e anihia mai (hi’o 29.3.10).

6.7.2

Te peresidenira’a nō te Feiā ’Āpī Tamāroa o te titi

E pi’i ’e e fa’ata’a te peresidenira’a titi i te hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei ’ei peresideni nō te Feiā ’Āpī Tamāroa titi. E nehenehe te mau melo nō te ’āpo’ora’a teitei tei fa’ata’ahia nō te Feiā ’Āpī Tamāhine ’e nō te Paraimere e pi’ihia ’e e fa’ata’ahia ’ei nā tauturu nōna.

I roto i te hō’ē titi rahi, e nehenehe hō’ē ’aore rā e piti taea’e e mau nei i te Autahu’ara’a a Melehizedeka nō te titi e pi’ihia ’ei tauturu. E nehenehe ato’a te hō’ē taea’e tei mau i te autahu’ara’a e pi’ihia ’ei pāpa’i parau (hi’o 6.7.3). Nā te peresideni o te Feiā ’Āpī Tamāroa titi e fa’atae i te anira’a ’o vai tē pi’i. Nō te mau arata’ira’a, hi’o 30.1.1 ’e 30.1.5. Nā te hō’ē melo o te peresidenira’a titi ’aore rā, hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei i fa’auehia e pi’i ’e e fa’ata’a i te mau tauturu ’e te pāpa’i parau.

Teie i muri nei te mau hōpoi’a a te peresidenira’a o te Feiā ’Āpī Tamāroa titi :

• E tāvini i roto i te ’āpo’ora’a titi (peresideni ana’e, maori rā, e melo nō te ’āpo’ora’a teitei tōna nā tauturu). E ’āmui i roto i te mau tauto’ora’a nō te patu i te fa’aro’o ’e nō te ha’apūai i te ta’ata hō’ē ’e te mau ’utuāfare i roto i te titi.

• E tāvini ’ei rāve’a tauturu nō te mau ’episekōpora’a i roto i tā rātou mau hōpoi’a nō te mau taea’e o te Autahu’ara’a a Aarona. ’Oia ho’i, te tauturura’a ia rātou ’ia māramarama i tā rātou mau hōpoi’a nō te mau pupu o te Autahu’araa a Aarona, mai tei arata’ihia e te peresideni titi.

• E ’āpo’o ’āmui tāmau i roto i tā rātou iho mau rurura’a peresidenira’a. E paraparau tāmau ’e te melo o te peresidenira’a titi tei riro ’ei ti’a’au nō tā rātou ’āvirira’a.

• E tāvini i roto i te tōmite fa’aterera’a a te feiā ’āpī o te titi (hi’o 29.3.10). Mai te mea e pi’ihia te hō’ē pāpa’i parau, e ani-ato’a-hia ’oia.

• I raro a’e i te arata’ira’a a te peresidenira’a titi, e fa’anaho ’e e fa’aau i te mau ’ātivite ’e te mau pūhapara’a a te Autahu’ara’a a Aarona a te titi.

• E paraparau i roto i te mau purera’a ’ōro’a ’e te tahi atu mau fa’anahora’a mai te mea e anihia mai e te peresidenira’a titi.

• E haere i te mau rurura’a ’āpo’ora’a fa’aaura’a ’ia anihia mai e te Hitu ’Ahuru ārea (hi’o 29.4).

E’ita te peresidenira’a Feiā ’Āpī Tamāroa titi e fa’atupu i te hō’ē rurura’a fa’aterera’a titi. E hōro’ahia te arata’ira’a nō te feiā e hōpoi’a nā rātou te mau pupu Autahu’ara’a a Aarona, i roto i te mau rurura’a fa’aterera’a a te autahu’ara’a a te titi (hi’o 29.3.3).

6.7.3

Te mau pāpa’i parau o te ’āvirira’a o te titi

I te rahira’a taime, e pi’ihia te mau pāpa’i parau o te ’āvirira’a titi i roto ana’e i te mau titi rarahi. Nā te hō’ē melo o te peresidenira’a titi ’aore rā, hō’ē melo nō te ’āpo’ora’a teitei tei fa’auehia, e pi’i ’e e fa’ata’a ia rātou. I raro a’e i te arata’ira’a a te mau peresideni o te ’āvirira’a titi, teie i muri nei tā rātou mau hōpoi’a :

• Fa’aineine i te tāpura ’ohipa nō te mau rurura’a a te peresidenira’a.

• E pāpa’i i te mau nota i roto i te mau putuputura’a a te peresidenira’a ’e e hi’opo’a i te mau fa’auera’a ’ohipa.

• E tāpe’a i te tahi atu mau parau pāpa’i ’e e fa’aineine i te mau parau fa’a’ite ’ia ani mai te peresidenira’a.

• E tauturu i te peresidenira’a ’ia fa’aineine i te tāpura faufa’a matahiti nō tā rātou ’āvirira’a. E tāpura i te mau ha’amāu’ara’a.

• E hōro’a i te ha’api’ipi’ira’a i te mau pāpa’i parau o te ’āvirira’a pāroita mai tei fa’ata’ahia. ’Oia ho’i, te arata’ira’a nō ni’a i te tāpa’ora’a ’e te fa’a’itera’a i te taera’a mai.

6.8

Te mau ta’ata ’aravihi o te titi

E nehenehe te peresidenira’a titi e pi’i ’e e fa’ata’a i te mau ta’ata ’aravihi ’ia hina’arohia nō te mau ’ōpuara’a mai teie :

• Pehe (hi’o 19.5.3)

• ’Ohipa tōtauturu ’e te fa’arava’ira’a iāna iho (hi’o 22.9.4)