“Ndian-ndian ikɔ: Mme Edu Ukpep eke Ndikpep Udim-ikɔ,” EdiyiriIkɔMbakara 2 nnɔ Mme Andibɔ-ukpep (2022)
“Udim-ikɔ,” EdiyiriIkɔMbakara 2 nnɔ Mme Andibɔ-ukpep
Appendix
Principles of Learning Glossary
Mme Ukpep eke Ndikpep Udim-ikɔ
Agency
Unen-ndimek: Nte nditɔ Abasi, nnyin iminyene unen-edimek, mme odudu, ndinam mme ubiere eke idem nnyin. Nnyin imikeme ndimek se nnyin inimde ke akpanikɔ, se inamde, ye se ididide.
“Unen-ndimek edi ukeme ye ufaŋ emi Abasi ɔnɔde nnyin ndimek nyuŋ nnam ŋkpɔ nnɔ idem nnyin” (Gospel Topics, “Agency and Accountability,” ChurchofJesusChrist.org).
“Ke ntak emi Enye amade fi, Abasi ɔnɔ fi unen ndimek, mme ufaŋ ke ndinam mme ubiere. Unen-ndimek fo ayak fi anam nti mbumek emi adade inemesit edi; enye ko anam fi anam ibat abaŋa ndiɔi mbumek, emi adade aka usɔp mme ndusuk ini unana inemesit. Abasi idibiɔŋɔke ke mbumek fo; Enye ayak fi man ebiere ɔnɔ idem fo onyuŋ ekpep oto se itienede. Edi Enye ɔnɔ mkpon ŋkan uŋwam ke ndikan ndudue ye mme idiɔk ŋkpɔ—odudu erinyaŋa eke Jesus Christ. Ke misehe nte idiɔk ndaha fo edikabare idi mme ndiɔi mbumek ifaŋ ke afo akanam, afo emekeme kpukpru ini ndimek ndikpuhɔre nyuŋ nyom emem otode ke Jesus Christ” (“God Is There for You,” ComeuntoChrist.org).
Agent
Isuŋutom: Isuŋutom edi owo emi enyenede ukeme mme odudu ke ndinam ŋkpɔ mbaŋa idemesie. Nte nditɔ Abasi, nnyin idi mme isuŋutom; nnyin iminyene unen ndimek, mme odudu, ke ndinam mme ubiere. Nnyin imikeme ndimek se nnyin inimde ke akpanikɔ, se inamde, ye se ididide.
Bible
Bible: “Bible edi edisana ŋwed emi esinede ikɔ Abasi. Ke ofuri mme ikpaŋwed esie, Edisana Nwed Abasi ekpep ke Abasi akananam itreke ndima nditɔ Esie. …Nditiene mme ukpepŋkpɔ ekutde ke Bible aŋwam nnyin ndifiɔk owo emi Abasi edide … inyuŋ inehede ifiɔk nte Enye oyomde nnyin idu. …”
“Jesus Christ edi Eyen Abasi emi ekedide ke isɔŋ man ediŋwam nnyin osio ke idiɔkŋkpɔ, mfuhɔ, ikpɔŋ, ubiak, ye ediwak eken. Jesus ama ekpep nti ukpepŋkpɔ kabaŋa uŋwam ye ima onyuŋ anam ndiwak utibe ŋkpɔ ke ini emi Enye okodude ke isɔŋ. Ke Bible, nnyin ikoot mme mbuk emi inyuŋ itɔŋɔ ndidiɔŋɔ nte nnyin ikpikemede ndikan mme ŋkpɔsɔŋ ŋkpɔ ye uŋwam Jesus” (“What Is the Holy Bible?,” ComeuntoChrist.org).
Book of Mormon
Ŋwed Mormon: “Ŋwed Mormon esine mme nsasana uwetŋkpɔ otode mme anditiene Jesus. Ukem nte Abasi eketiŋde ikɔ ɔnɔ Moses ye Noah ke Bible, Enye ŋko ama etiŋ ɔnɔ mme owo ke America. Mme owo emi, ekotde mme prophet ema ewet mme ikɔ Abasi enim. Prophet kiet emi ekekotde Mormon ama etaŋ se mmɔ ekewetde obok ɔdɔŋ ke ŋwed kiet. …
“Ŋwed Mormon edi uwutŋkpɔ ete ke Abasi ama kpukpru nditɔ Esie ndien ke esine ke uwem mmɔ. Enye anam-utom nte ntiense ɔnɔ mme akpanikɔ emi odude ke Bible ye ke edisana ye mme ukpepŋkpɔ Jesus Christ” (“What Is the Book of Mormon?,” ComeuntoChrist.org).
Doctrine and Covenants
Doctrine ye Covenants: “Doctrine ye Covenants edi ŋwed Abasi kiet emi esinede mme eriyarare otode Jehovah ɔkɔnɔde Prophet Joseph Smith ye esisit mme prophet ke mme ukperedem usen. Enye edi eti ŋwed Abasi ke ntak emi enye midighe edikabare eke ŋwed eset.
“Doctrine ye Covenants edi kiet ke otu ŋwed inaŋ eke ŋwed Abasi emi ekamade ke Ufɔk Abasi Jesus Christ Mme Ndisana Owo ke Ukperedem Usen (mme ŋwed ita eken edi Bible, Ŋwed Mormon, ye Pearl of Great Price)” (Gospel Topics, “Doctrine and Covenants,” ChurchofJesusChrist.org).
Faith
Mbuɔtidem: “Mbuɔtidem edi edu ukpep eke edinam ye odudu. Ini kiet ekededi nnyin inamde utom akade eti uduak, nnyin ke inyene mbuɔtidem nnyin. Nnyin iwut idorenyin nnyin kabaŋa ŋkpɔ emi nnyin mikutke kaŋa. …”
“Ndinyene mbuɔtidem ke Jesus Christ ɔwɔrɔ ndiberi-idem ye Enye ofuri-ofuri—ndinim ke ata edisana odudu, ifiɔk, ye ima Esie. Enye esine ndinim mme ukpepŋkpɔ Esie. Oro ɔwɔrɔ ndinim okposuk edi nnyin mifiɔk-ke kpukpru ŋkpɔ, Enye ɔfiɔk. Koro Enye ama ɔfiɔk kpukpru ubiak nnyin, mme ndutuhɔre, ye mme unɔmɔ, Enye ɔdiɔŋɔ adaŋa nte ediŋwamde nnyin ndikpon ŋkan mme mkpɔsɔŋ ŋkpɔ nnyin kusen-kusen. … (se Alma 7:11–12; Doctrine ye Covenants 122:8).”
“Mbuɔtidem okpon-akan ndinim-ke-akpanikɔ. Nnyin iwut mbuɔtidem nnyin ke edinam—otode ke usuŋ emi nnyin idude uwem. …”
“Mbuɔtidem edi enɔ otode Abasi, edi nnyin ana ibɔɔk mbuɔtidem nnyin man inam enye ɔsɔŋɔ-ada. Mbuɔtidem etie nte ɔbukidem. Edieke enamde utom, enye ɔkɔri ɔsɔŋ. Edieke miyak-ke asaŋa, enye akabare emem” (Gospel Topics, “Faith in Jesus Christ,” ChurchofJesusChrist.org).
God/Heavenly Father
Abasi/Ete eke Heaven: “Abasi Ete edi Mkpon-ŋkan Owo emi nnyin inimde ke akpanikɔ, emi nnyin ikponode, ŋko ye enye emi nnyin ibɔŋde akam inɔ. Enye edi akamba Andibot, Andikara, ye Andinim kpukpru ŋkpɔ uwem. Enye edi mfɔn-mma, enyene ofuri odudu, onyuŋ ɔdiɔŋɔ ofuri ŋkpɔ” (Gospel Topics, “God the Father,” ChurchofJesusChrist.org).
“Abasi edi edima Ete nnyin ke Heaven. … Enye edi Ete [nnyin] ke spirit[s]. … [Ete ke Heaven] ama kpukpru nditɔ Esie mfɔn-mfɔn, esinede afo. … Enye oyom ndinyene ebuana ye afo” (“God’s Love,” ComeuntoChrist.org).
Ke ŋwed Abasi, esɔp ekama ikɔ Abasi ke nditiŋ mbaŋa Ete eke Heaven mme Jesus Christ koro mmɔ edide kiet ke uduak. Nnyin ibɔŋ-akam inɔ Ete ke Heaven.
Holy Spirit
Edisana Spirit: “Edisana Spirit, edi ntiense ɔnɔ Abasi ye Jesus Christ. … Edisana ɔnɔnɔ nnyin ndɔŋesit, aŋwam nnyin ndidiɔŋɔ akpanikɔ, onyuŋ etie-ntiense abaŋa Jesus. … Kiet kotu mme usuŋ emi Abasi enemede-nneme ye nnyin edi oto Edisana Spirit. Edisana Spirit etiŋ ɔnɔ ekikere nnyin ye mme esit nnyin otode ke ekikere ye mme ekikere-esit” (“The Holy Spirit,” ComeuntoChrist.org).
Jesus Christ
Jesus Christ: “Jesus edi Andinyaŋa ererimbot ye mfɔn-ma uwutŋkpɔ. Nte nnyin itienede Enye, nnyin ikut akamba emem ye inemesit ke uwem. …”
“Jesus Christ edi Eyen Abasi. Ete nnyin ke Heaven ɔkɔdɔŋ Eyen Esie, Jesus Christ, man ada ɔnɔ idem Esie mme idiɔkŋkpɔ eke kpukpru owo emi edidude ke isɔŋ man nnyin ikeme ndibɔ erifen. …”
“Jesus okodu mfɔn-ma uwem man owut nnyin usuŋ ke ndinyɔŋ mbine Ete eke Heaven nnyin. …”
“Jesus ɔkɔbɔ ndutuhɔ ndien akakpa ɔnɔ idiɔkŋkpɔ nnyin. Utom Jesus ke ndidi isɔŋ ekedi ndinyaŋa nnyin nsio ke idiɔkŋkpɔ nnyin. Enye ama enyime ndibɔ ndutuhɔre onyuŋ awa Idemesie man ekpe ekɔm urua eke mme ndudue nnyin man nnyin ikpikeme ndikabare esit nyuŋ mbɔ erifen. …”
“Jesus ama eset-ke-mkpa man nnyin ikpikeme ndifiak ndu uwem. Ke usen ita ama ekebe ke Enye ama ekeset ke mkpa, Jesus eset oto udi onyuŋ ɔbiɔŋɔre ɔnɔ ediwak owo emi ekedide mme ufan ye anditiene Esie. Enye ekedi akpa-owo ndiset ke mkpa, ɔwɔrɔde spirit Esie ama afiak adiana ye mfɔn-ma ikpɔkidem Esie ke ama akakpa. Koro Jesus akakande mkpa, kpukpru nnyin iyeset ke mkpa ke usen kiet” (“Following Jesus Christ, Our Perfect Example,” ComeuntoChrist.org).
Prayer
Akam: Akam edi “enyene uteŋe nneme ye Abasi kini emi owo ɔnɔde mme ekɔm onyuŋ obupde abaŋa mme eridiɔŋ. Ebɔŋ mme akam enɔ Ete Heaven nnyin ke enyiŋ Jesus Christ” (Guide to the Scriptures, “Prayer,” ChurchofJesusChrist.org).
“Abasi edi edima Ete eke Heaven, ndien Enye oyom ndikop nto fi” (“How to Pray,” ComeuntoChrist.org).
Prophet
Prophet: “Prophet edi owo emi Abasi okotde man ɔnɔ ofuri ererimbot ndausuŋ. Tɔŋɔde ke Abraham ye Moses di-sim mme odu-uwem prophet eke mfin emi, Abasi etiene ndaha eke edida nditɔ Esie usuŋ otode ke mme prophet” (“God Speaks to Us through Prophets,” ComeuntoChrist.org).
Savior
Andinyaŋa: “Enye emi anyaŋade. … ‘Andinyaŋa’ edi enyiŋ ye unen-enyi eke Jesus Christ” (Guide to Scriptures, “Savior,” ChurchofJesusChrist.org).
Jesus Christ edi Andinyaŋa nnyin koro Enye ɔkɔnɔde uwem Esie onyuŋ eset ke mkpa man nnyin ikeme ndikan odudu idiɔkŋkpɔ ye mkpa inyuŋ ifiak ikidu ye Abasi.
“Jesus ɔkɔbɔ ndutuhɔ ndien akakpa ɔnɔ idiɔkŋkpɔ nnyin. Utom Jesus ke ndidi isɔŋ ekedi ndinyaŋa nnyin nsio ke mme idiɔkŋkpɔ nnyin. Enye ama enyime ndibɔ ndutuhɔre onyuŋ awa Idemesie man ekpe ekɔm urua eke mme ndudue nnyin man nnyin ikpikeme ndikabare esit nyuŋ mbɔ erifen. …”
“Jesus ama eset-ke-mkpa man nnyin ikpikeme ndifiak ndu uwem. Ke usen ita ama ekebe ke Enye ama ekeset ke mkpa, Jesus eset oto udi onyuŋ ɔbiɔŋɔre ɔnɔ ediwak owo emi ekedide mme ufan ye anditiene Esie. Enye ekedi akpa-owo ndiset ke mkpa, ɔwɔrɔde spirit Esie ama afiak adiana ye mfɔn-ma ikpɔkidem Esie ke ama akakpa. Koro Jesus akakande mkpa, kpukpru nnyin iyeset ke mkpa ke usen kiet” (“Following Jesus Christ, Our Perfect Example,” ComeuntoChrist.org).
Scripture
Ŋwed Abasi: “Ke ini ndisana mbon Abasi ewetde mme etiŋde ikɔ ke odudu Edisana Spirit, mme ikɔ mmɔ eyedi ŋwed Abasi, eyedi uduak Abasi, eyedi ekikere Abasi, eyedi ikɔ Abasi, eyedi uyo Abasi, ye odudu Abasi adade ekesim erinyaŋa ukpɔŋ’ (Doctrine ye Covenants 68:4). …
“Ata akpan ntak eke ŋwed Abasi edi nditie ntiense mbaŋa Christ ye ke ndida nditɔ Abasi usuŋ man mmɔ ekpekeme ndidi ntiene Enye nyuŋ mbɔ nsinsi uwem (se John 5:39; 20:31; 1 Nephi 6:4; Mosiah 13:33–35)” (Gospel Topics, “Scriptures,” ChurchofJesusChrist.org).