“Proactive Parenting,” Ensign, March 2020

Mga Paningkamot sa mga Ginikanan sa Pagpanalipod sa mga Anak sa Wala pa ang Panghitabo

Ni Laura M. Padilla-Walker

Propesor, School of Family Life, Brigham Young University

Kinahanglan nga dili kita maghulat nga tudloan ang atong mga anak batok sa mga daotan sa kalibotan.

Ang pagpadako og mga tin-edyer sa usa ka napukan nga kalibotan dili sayon, ilabi na kon ang kaaway walay hunong sa iyang mga paningkamot sa pagpahisalaag sa kabatan-onan. Si Elder Jeffrey R. Holland sa Korum sa Napulog Duha ka Apostoles mihulagway niini niining paagiha:

“Sa ubang mga adlaw ingon og kanang dagat sa tintasyon ug kalapasan molumos sa [atong mga anak], yanong mobanlas kanila sa dili pa sila malampusong makabatok niini, sa dili pa sila moatubang niini. Ug sa kasagaran ang pipila sa naglihok nga mga gahom ingon og molabaw sa atong personal nga pagkontrol.

“Buyno, ang pipila niini tingali dili na nato makontrol, apan ako mopamatuod inubanan sa hugot nga pagtuo sa buhi nga Dios nga kini dili molabaw sa Iyang pagkontrol.”¹

Isip mga ginikanan, kita makigtambayayong uban sa Langitnong Amahan ug sa Manluluwas sa pagpalig-on sa atong kabatan-onan ug pagtabang nila nga isul-ob ang tanang kahimanan sa Dios sa pagpakigbatok “sa nagdilaab nga mga panâ sa kaaway” (1 Nephi 15:24).

Apan kinahanglan nga dili kita maghulat nga magsugod na ang gubat sa pagbuhat sa ingon. Kinahanglan nga buhaton nato kini sa dili pa gani magsugod ang gubat.

Mga Paningkamot sa mga Ginikanan sa Pagpanalipod sa mga Anak sa Wala pa ang Panghitabo

Ang maalamong pagsiksik ug mga libro sa pagkaginikanan sa kanunay nagtutok sa mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak human sa panghitabo, o unsay mahimo sa mga ginikanan human ang ilang mga anak nakahimo og sayop . Apan ang paghulat nga mogawas ang dili maayo nga kinaiya sa dili pa mohimo og mga aksiyon nagpasabot nga ang makadaot nga mga buhat naestablisar na, makapahimo niini nga mas lisod na usbon.

Sa pagtandi, ang mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak sa wala pa ang panghitabo nagpasabot sa mga paningkamot sa ginikanan nga mangandam sa mga tintasyon ug ubang mga hagit nga tingali masinati sa mga anak diha sa umaabot ug sa paghatag og panalipod o mga himan nga ilang magamit kon mag-atubang niini nga mga sitwasyon. Sa pagsabot pinaagi sa ebanghelyo, kini susama sa pagsul-ob sa tanang kahimanan sa gubat nga gihatag sa Dios (tan-awa sa Mga Taga-Efeso 6:11–17).

Tulo ka Paagi sa Mga Paningkamot sa mga Ginikanan sa Pagpanalipod sa mga Anak sa Wala pa ang Panghitabo

Ang mga ginikanan mahimong mogamit og tulo ka komon nga paagi sa mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak sa wala pa ang panghitabo nga adunay lain-laing kasubsob, depende sa edad sa bata. Alang sa matag usa niini nga paagi, ibutang sa hunahuna ang tambag gikan sa pasiunang giya sa Kabataan ug Kabatan-onan:

“Pag-ampo alang sa giya.”
“Tabangi ang inyong mga anak sa pagtinguha ug pag-ila sa impluwensya sa Espiritu Santo.”
“Pagpahayag og gugma.”
“Pagpahayag og gugma ug dayega kanunay ang inyong mga anak sa ilang mga paningkamot nga mobuhat og maayo ug sa Kristohanon nga mga kinaiya nga inyong nakita diha kanila.”
“Pagtanyag og suporta, tabang, ug pagdasig samtang magbuhat sila niini.”²

1. Pagbantay (pagpanalipod sa inyong mga anak)

Ang una, ug labing mahigpiton, nga paagi sa mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak sa wala pa ang panghitabo gitawag og pagbantay. Niining paagiha, ang mga ginikanan manalipod sa ilang mga anak gikan sa bisan unsa nga makahatag og potensiyal nga hulga. Ang pagbantay komon atol sa sayong bahin sa pagkabata ug mahimong maglakip sa pagdili og pihong salida sa telebisyon o paglikay sa malagmit makuyaw nga mga kalihokan. Pinaagi sa paghimo niini, ang mga ginikanan nagtudlo sa mga anak og matarong gikan sa sayop.

2. Ang pagtudlo daan (pag-andam sa inyong mga anak alang sa kakuyaw)

Ang ikaduhang paagi sa mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak sa wala pa ang panghitabo gitawag og pagtudlo daan. Kini nagpasabot nga ang mga ginikanan mohatag og giya, pagbansay, ug mga panudlo ngadto sa ilang mga anak aron matabangan sila nga makahibalo unsaon sa pag-atubang sa malagmit makuyaw nga mga sitwasyon. Pananglitan, ang mga ginikanan mahimong mohangyo sa anak sa pagbansay og eksakto nga panag-istorya nga mahimong gamiton kon ang kaedad motanyag sa bata og makuyaw nga butang. O, ang mga ginikanan mahimong mohangyo sa anak nga mopakigbahin og piho nga mga aksiyon nga buhaton aron mahilayo gikan sa makadaot nga mga sitwasyon.

Kini nga paagi makatugot sa mga ginikanan sa pagtudlo ngano nga adunay matarong o sayop ug mahimong mas epektibo samtang ang mga anak magkahingkod. Ang mga panagsultihanay sa pagtudlo daan mahimong motudlo og:

Himsog nga sekswalidad ug kasuod.
Responsable nga paggamit sa media, naglakip sa pagbantay batok sa pornograpiya.
Kaligdong ug ubang mga sumbanan gikan sa Alang sa Kalig-on sa Kabatan-onan.³

amahan ug anak nga babaye nagdungan sa paglakaw

3. Pagnunot (pagtahod sa kabubut-on sa inyong anak)

Ang ikatulong estratihiya sa mga paningkamot sa pagpanalipod sa mga anak gitawag og pagnunot, nga magtugot sa mga anak sa paghimo sa ilang kaugalingong mga desisyon samtang sila magbansay sa pagpili tali sa matarong ug sayop. Ang pagnunot nagpakita og dakong pagsalig sa usa ka bata. Tungod sa kakomplikado sa paghatag sa usa ka bata og igong responsibilidad sa paghimo og mga desisyon, ang pagnunot nagkinahanglan nga ang usa ka bata adunay igong kahingkod sa pagsabot sa mga sangpotanan sa mga desisyon. Ang pagnunot mas maayo sa mga tin-edyer o mas dagko nga mga anak human ang mga ginikanan nakahatag og mga estratihiya sama sa pagtudlo daan ug pagbantay sulod sa daghang mga katuigan.

Ang paggamit og balanse nga paghimo niining tulo ka paagi samtang magpadako og mga anak—ilabi na diha sa konteksto sa ebanghelyo—makahatag nila og oportunidad sa pagtubo samtang ilang gamiton ang ilang kabubut-on ug makat-on sa pagpili tali sa matarong ug sayop.

Sa dihang ang Manluluwas mitawag sa Iyang mga disipulo, migamit Siya sa susama nga sundanan. Una, Iyang gipakita kanila ang kaimportante sa paglikay sa kalibotan (pagbantay; tan-awa sa Mateo 4:10, Juan 16:33). Dayon, pinaagi sa panaghisgot ug ehemplo, Siya mitudlo kanila ngano nga ang Iyang pamaagi mao ang labing maayo (pagtudlo daan; tan-awa sa 3 Nephi 27:21–22). Sa kataposan, Siya mibiya sa ilang presensya ug mitugot kanila, uban sa giya sa Espiritu Santo, sa paggamit unsay ilang nakat-onan sa pagpangulo sa Simbahan ug sa pagsangyaw sa ebanghelyo (pagnunot; tan-awa sa Juan 16:7–13).

Kanunay, Bukas, Mga Panaghisgotan sa Tukma nga Edad

Ang pag-implementar og mausab-usab nga paagi ngadto niining tulo ka estratihiya sa pagtudlo makatugot sa mga ginikanan nga epektibong makatubag sa lainlaing mga sitwasyon nga atubangon sa usa ka anak. Ang usa ka importante nga bahin niining mga pamaagi mao nga anaa ug andam sa pagpakigsulti sa mga anak, ilabi na kon ang mga anak mangutana.

Ang pasiunang giya alang sa Kabataan ug Kabatan-onan nag-awhag sa mga ginikanan nga “moapil diha sa mga kinabuhi sa ilang [mga anak]” ug “makigsulti ug maminaw sa [ilang] mga anak.”⁴ Ang mga anak kinahanglan nga makahibalo nga sila makasulti ug makat-on gikan sa ilang mga ginikanan.

Pananglitan, kon ang akong siyete anyos nga anak nga lalaki mangutana nako mahitungod sa sekswalidad, ako adunay dakong oportunidad sa pagtudlo kaniya nga siya makaduol nako kon siya adunay pangutana—bisan unsa nga pangutana. Hinoon, kay nakahibalo sa iyang edad, tingali ako magbantay kaniya gikan sa pipila ka piho nga mga detalye sa sekswalidad, dili iapil kadtong kon siya mas dakodako na ug mas hingkod. Ang mga kasulatan nagtambag “Pagtulon-an human sa usa ka pagtulon-an, lagda human sa usa ka lagda” (2 Nephi 28:30). Mao nga, ako mopakigbahin lamang niadtong mga butang nga andam na niyang madungog.

Apan ang pagtugot nga mahitabo ang panagsultihanay mao ang importante sa bisan unsa nga edad.

Hiniusang Paghimo og Desisyon

Bukas nga komunikasyon magtugot usab sa mga ginikanan ug mga anak sa paghimo og hiniusang paghimo og desisyon, nga nakapadugang sa kalagmitan nga ang mga tin-edyer “mosunod sa” mga lagda sa pamilya.

Pananglitan, kon kami gusto nga mohimo og kurpyo sa among mas dagko nga mga anak, imbis mohukom sa oras ug mopahibalo kanila, kami adunay panaghisgot sa pamilya ug mangayo sa ilang sugyot. Ang akong bana ug ako mibati nga mas komportable sa alas 10:00 sa gabii, ug ang mga anak naningkamot nga mahimo kini nga tungang gabii.

Human sa taas nga pagtinambagay isip pamilya, kami nagkasabot sa alas 11:00 sa gabii. Kami usab mipasidaan nga ang talagsaong mga oportunidad uban sa mga higala basin makapalugway sa kurpyo. Ang mga ginikanan ug mga anak nagsakripisyo, apan tungod kay ang mga anak kabahin sa desisyon, maayo kaayo sila mahitungod sa pag-uli sa saktong oras ug mopahibalo namo unsay ilang gibuhat. Ako nagtuo nga ang pagtugot kanila nga moapil sa proseso sa paghimo og desisyon mao ang importante niining positibo nga sangpotanan.⁵

Pagkahibalo Unsa nga Paagi ang Gamiton

Ang pagtudlo inubanan sa pagbantay mas angay kon ang mga anak mas gagmay pa ug andam nga mapanalipdan gikan sa negatibo nga mga impluwensya.

Kadaghanan sa mga tin-edyer, gusto og mas dako nga kaugalingnan [independence]. Isip resulta, sila negatibong mosupak sa ideya nga gikontrolar o tingali gani ilang sabton ang maayog tuyo nga mga sugyot sa ginikanan nga nakaminos sa ilang abilidad sa paghimo sa ilang kaugalingon nga mga desisyon. Ang pipila ka panagbangi siguradong moabot samtang ang mga ginikanan ug mga anak maghunahuna niini, apan kon ang mga ginikanan mogamit og mga paagi uban sa gagmay nga mga anak, mohangop sa ilang mga pangutana ug makigsulti, mopadayon sa pagtudlo kanila og maayong mga baroganan ug doktrina samtang sila magkahingkod, ug mohatag nila og mga oportunidad sa paggamit sa ilang kabubut-on, ang mga ginikanan mahimong dili na kaayo aktibo nga manginlabot ug motugot sa ilang mga anak.

Ang Pagkahibalo sa mga Kahuyang sa Atong mga Anak

Ang pagkamapaningkamoton nga mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak nagpasabot usab sa paggahin og panahon sa pag-ila sa atong mga anak ug sa ilang mga kahuyang aron kita makatabang kanila sa pagpakigkombate sa impluwensya ni Satanas. Asa man ang mga huyang nga bahin sa ilang kahimanan sa gubat, ingon ta? Sila ba sayon nga mabiktima sa pagpamugos sa ilang kaedad? Sila ba nagumon pag-ayo sa digital nga mga himan o mga dula? Sila ba naglisod sa pag-ila sa impluwensya sa Espiritu? Sila ba nakigbisog sa personal nga mga pag-ampo o pagtuon sa kasulatan?

Pinaagi sa pagkahibalo asa si Satanas mosulay sa pag-impluwensya sa atong mga anak, kita makahibalo unsa nga mga baroganan sa ebanghelyo ang atong tutokan sa atong pagtudlo ug paghimo og mga oportunidad nga palamboon sa atong mga anak niana nga piho nga bahin. Kining mabinantayon, mahunahunaon, aktibo, ug estratihiya nga paagi mao ang sentro sa mga paningkamot sa mga ginikanan sa pagpanalipod sa mga anak sa wala pa ang panghitabo.

Uban sa tabang sa Makagagahom nga Dios ug ni Jesukristo, kita makakita og oportunidad aron mahimong mapaningkamot nga mga ginikanan karon diha sa mga kinabuhi sa atong mga anak. Ang pagbuhat sa ingon makatabang sa pagpanalipod nila diha sa teritoryo sa kaaway ug mogiya kanila, sa kataposan, balik ngadto sa atong Langitnong Amahan uban sa dungog.