Fakahokohoko ʻo e Tohī Ngaahi Fakahinohino Fakalukufuá iii Talateu x Taumuʻa ʻo e kalasi koʻení x Ko ho Fatongia ko e Faiakó x Fehangahangai mo ha ngaahi palopalema lalahi fakafāmilí xiii Ngaahi Naunau ʻoku Totonu ke ke Ngāueʻakí xiii Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé xiii KONGA A: KO HONO FAKAMÅLOHIA ʻO E NOFO-MALÍ 1. “Ko e Familí ko e uho ia ʻo e Palani ʻa e Fakamoʻuí” 3 ʻOku malanga ʻaki ʻe he kau palōfita ʻo e ngaahi ʻaho ki mui ní ʻa hono mahuʻinga taʻengata ʻo e nofo-malí mo e fāmilí 3 ʻOku lava ʻe he mali taʻengatá ʻo ʻomi ʻa e fiefiá mo ha ngaahi tāpuaki lahi ʻi he moʻuí ni mo e taʻengatá kotoa 5 ʻOku fakataumuʻa ʻa e kalasi ko e Ngaahi Fetuʻutaki ʻi he Nofo-malímo e Fāmilí ke tokoniʻi kitautolu ke tau fiefia ʻi heʻetau ngaahi fetuʻutaki fakafāmilí 7 ʻOku lava ke hoko hotau ngaahi ʻapí ko ha “konga ʻo hēvani” i heʻetau langa ʻi he maka ʻo hotau Huhuʻí 8 2. Fakatupulaki ʻo e Uouangatahá ʻi he Nofo-malí 10 Kuo fekauʻi ʻe he ʻEikí ke taha pē ʻa e husepānití mo e uaifí 10 ʻOku totonu ke fefakamahuʻingaʻiaʻaki ʻe he husepanití mo e uaifí kinaua ko ha ongo kaungā ngāue tuʻunga tatau 11 ʻOku totonu ke feinga ʻa e husepānití mo e uaifí ke fepoupouʻaki lelei hona ngaahi ʻulungāangá mo e ngaahi meʻa ʻokú na lava ʻo fai fakafoʻituituí 12 Kuo pau ke fetauhiʻaki ʻi he angatonu ʻa e ngaahi husepānití mo e uaifí 13 3. Fakatupulaki e ʻOfá mo e Anga-Fakakaumeʻá ʻi he Nofo-malí 15 ʻOku fiemaʻu ke fakatupulekina ʻe he husepānití mo e uaifí ʻa ʻena feʻofaʻakí 15 ʻOku hanga ʻe hono faʻa fakahaaʻi ʻa e ongoʻi ʻofá mo e angaʻofá ʻo paotoloaki ʻa e ʻofá mo e anga fakakaumeʻá ke longomoʻui ʻi he nofo-malí 16 ʻOku hoko ʻa e feohi fafale totonu ʻi he nofo-malí ko hano fakahaaʻi ia ʻo e ʻofá 17 ʻOku totonu ke feinga ʻa e ongo mātuʻá malí ke maʻu ʻa e ʻofá ʻa ia ko e ʻofa haohaoa ʻa Kalaisí 16 4. Tali ʻo e Ngaahi Faingataʻá ʻo e Nofo-malí 22 Kuo pau ke fehangahangai ʻa e ongomātuʻa mali kotoa pē mo ha ngaahi faingataʻa 22 ʻE lava ke ngāue ʻa e husepānití mo e uaifí ke ikunaʻi ha faʻahinga faingataʻa pē ʻo kapau te na lau ko e nofo-malí ko ha feohi ʻoku fai ʻi he fuakava 23 Te tau lava ʻo fili ʻi he taimi ko ia ʻoku hoko mai ai ʻa e ngaahi faingataʻá ke tau tali ia ʻi he faʻa kātaki mo e ʻofa kae ʻikai ʻi he loto-foʻi pe ko e ʻita 23 5. Tali ʻo e Ngaahi Faingataʻá ʻaki Ha Founga Fetuʻutaki ʻoku Leleí 28 Kuo pau ke ʻi ai ha ngaahi taimi ʻe faikehekehe ai ha ngaahi fakakaukau ʻa e mātuʻa mali kotoa pē 28 ʻOku totonu ke fakasio pē ʻe he husepānití mo e uaifí ʻa e ngaahi ʻulungāanga lelei ʻokú na maʻú 28 ʻOku tokoni ʻa e ngaahi founga fetuʻutaki ʻoku leleí ke taʻofi mo veteki ai ʻa e ngaahi faingataʻá 30 6. Fakamalohia ʻo e Nofo-malí ʻi he Tui mo e Lotu 36 ʻOku totonu ke ngāue fakataha ʻa e husepānití mo e uaifí ke fakatupulekina ʻa ʻena tui kia Sīsū Kalaisí 34 ʻOku tāpuekina ʻa e husepānití mo e uaifí ʻi he taimi ʻokú na lotu fakataha aí 34 7. Ko e Mālohi Fai Fakamoʻui ʻo e Faʻa Fakamolemolé 31 ʻOku tokoni e laumālie ʻo e faʻa fakamolemolé ʻi he vahaʻa ʻo e husepānití mo e uaifí ke ʻomi ʻa e melinó, loto falalá pea mo e nofo nongá 39 ʻOku totonu ke feinga ʻa e husepanití mo e uaifí ke na fefakamolemole ʻaki ʻi heʻena ngaahi tōnounoú pea feinga fakamaatoato ke toe lelei ange 40 ʻOku totonu ke feinga ʻa e husepanití mo e uaifí ke na fefakamolemole ʻaki ʻiate kinaua 41 8. Levaʻi Lelei ʻo e Ngaahi Meʻa Fakapaʻanga ʻa e Fāmilí 44 ʻOku mahuʻinga ʻaupito ki he nofo-mali fiefiá ʻa hono levaʻi lelei ʻo e ngaahi meʻa fakapaʻangá 44 ʻOku totonu ke ngāue fakataha ʻa e husepānití mo e uaifí ke na muimuiki he ngaahi tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ʻo hono levaʻi lelei ʻo e paʻangá 45 KONGA E: NGAAHI FATONGIA ʻO E MÅTUʻÁ KI HONO FAKAMÅLOHIA ʻO E NGAAHI FÅMILÍ 9. “Ko e Fānaú, ko e Tofiʻa mei [he ʻEikí]” 53 ʻOku fakafalala mai ʻe he Tamai Hēvaní ʻa ʻEne fānau fakalaumālié ki ha ngaahi mātuʻa fakaemāmani 53 ʻOku totonu ke feinga ʻa e ngaahi mātuʻá ke feau ʻa e ngaahi fie maʻu fakafoʻituitui ʻa e fānaú 54 ʻOku maʻu ʻe he fānaú ʻa e totonu ke fetuʻutaki mo ʻenau mātuʻá ʻi he ʻofa 56 ʻOku fakatupu houhau ki he ʻOtuá ʻa hono ngaohikovia ʻo e fānaú 57 ʻOku ʻomi ʻe he fānaú ha fiefia lahi ki he moʻui ʻa ʻenau mātuʻá 58 10. Ko e Ngaahi Fatongia Toputapu ʻo e Ngaahi Tamaí mo e Ngaahi Faʻeé (Konga 1: Ngaahi Fatongia ʻo e Ngaahi Tamaí) 60 ʻOku totonu ke ngāue fakataha ʻa e tamaí mo e faʻeé ke foaki ki he heʻena fānaú taki taha ha pā ʻo e tuí 60 Kuo pau ke pule ʻa e ngaahi tamaí ʻi he ʻofa mo e māʻoniʻoni 61 Kuo pau ke tokonaki ʻe he ngaahi tamaí maʻa hono fāmilí ʻa e ngaahi meʻa ʻaonga ʻo e moʻuí pea mo ha maluʻi foki 63 11. Ko e Ngaahi Fatongia Toputapu ʻo e Ngaahi Tamaí mo e Ngaahi Faʻeé 65 ʻOku kau ʻa e ngaahi faʻeé ki he ngāue ʻa e ʻOtuá 65 Ko e tefitoʻi fatongia ʻo e ngaahi faʻeé ke lehilehiʻi hake ʻenau fānaú 66 Kuo pau ke fetokoniʻaki ʻa e tamaí mo e faʻeé ʻi heʻena hoko ko ha kaungā-ngāue tuʻunga tatau 68 12. Akoʻi ʻo e Fānaú ʻi he Faʻifaʻitakiʻanga mo e Fakahinohinoʻi (Konga 2: Ngaahi Fatongia ʻo e Ngaahi Faʻeé) 70 Ko e fatongia ʻo e ngaahi mātuʻá ke akoʻi ʻa ʻenau fānaú 70 ʻE lava ke maʻu ʻe he ngaahi mātuʻá ha fakahinohino fakalaumālie ʻi hono akonekina ʻenau fānaú 71 ʻOku faiako ʻa e ngaahi mātuʻá ʻi heʻenau faʻifaʻitakiʻangá mo e fakahinohinó 73 13. Akoʻi ʻo e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ki he Fānaú (Konga 1) 76 ʻOku lava ʻe he ngaahi akonaki ʻa e mātuʻá ʻo tokoniʻi ʻa e fānaú ke nau ngāue mālohi maʻu pē ʻi he tuí 76 Ko e fatongia ʻo e ngaahi mātuʻá ke akoʻi ki heʻenau fānaú ʻa e ngaahi ʻuluaki tefitoʻi moʻoni mo e ngaahi ouau ʻo e ongoongoleleʻi 77 ʻOku totonu ke akoʻi ʻe he ngaahi mātuʻá “ ʻenau fānaú ke lotu, mo ʻaʻeva ʻi he angatonu ʻi he ʻao ʻo e ʻEikí.” 78 14. Akoʻi ʻo e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ki he Fānaú (Konga 2) 78 ʻOku fakahaaʻi ʻe he ngaahi mātuʻá ʻa ʻenau ʻofa ki heʻenau fānaú ʻi he taimi ʻoku nau akoʻi ai kinautolú 81 Kuo pau ke akoʻi ʻe he mātuʻá ki he fānaú ʻa e angaʻofá mo e tokoní 82 Kuo pau ke akoʻi ʻe he mātuʻá ki he fānaú ʻa e faitotonú mo e fakaʻapaʻapaʻi ʻo e koloa ʻa e kakai kehé 83 Kuo pau ke akoʻi ʻe he mātuʻá ki he fānaú ʻa e ngaahi pale ʻo e ngāue faitotonú 83 Kuo pau ke akoʻi ʻe he mātuʻá ki he fānaú ʻa e moʻui angama á 85 15. Fakahinohinoʻi ʻo e Fānaú ʻi Heʻenau Fakahoko ʻEnau Ngaahi Filí 88 ʻOku fie maʻu ʻe he fānaú ha fakahinohino ʻi heʻenau fai ʻa ʻenau ngaahi filí 88 ʻOku lava ʻe he ngaahi mātuʻá ʻo tokoniʻi ʻa e fānaú ke nau fakʻaongaʻi ʻa ʻenau tauʻatāina ke filí ʻi he māʻoniʻoni 89 ʻOku totonu ke tukuange ʻe he ngaahi mātuʻá ke ako ʻenau fānaú mei he ngaahi nunuʻa ʻo e ngaahi fili ʻoku taʻefakapotopotó 93 ʻOku totonu ke fakahā ʻe he ngaahi mātuʻá ʻa e ʻofa taʻe tūkua ki he fānau ʻoku hē atú 93 16. Ko e Lotu Fakafāmilʻi, Ako Fakafāmili ʻo e Folofolá pea mo e Efiafi Fakafāmili ʻi ʻApí 96 Kuo pau ke fakamuʻomuʻa ʻe he fāmili Siasi kotoa pē ke mahuʻinga ʻa e lotu fakafāmilí mo e ako ki he folofolá mo e efiafi fakafāmili ʻi ʻapí 97 ʻOku maʻu ʻe he ngaahi fāmilí ha ngaahi tāpuaki mahuʻinga lahi ʻi he taimi ʻoku nau lotu fakataha aí 97 ʻOku tokoni e ako fakafāmili ʻo e folofolá ke toe ofi ange ai ʻa e fāmilí ki he ʻOtuá 98 ʻOku tokoni e efiafi fakafāmili ʻi ʻapí ke maluʻi ai ʻa e ngaahi fāmilí mei he ngaahi mālohi ʻo e māmaní 99 Kau fakataha ʻi ha ngaahi ʻekitivitī fakafāmili ʻoku fakatupulaki mo fakafiefiá 101 Fakamanatu ʻo e ngaahi lēsoni ʻi he konga e ʻo e Kalasi ko e Ngaahi Fetuʻutaki ʻi he Nofo- malí mo e Fāmilí 102